Opinie

'Geef wind en zon niet gratis weg aan Shell'

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

Zon en wind zijn van ons allemaal, vindt Albert Koers (prof. em. Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Utrecht). En wie energie uit deze bronnen exploiteert, zal daarvoor moeten betalen.

Wind en zon zijn van ons allemaal. Wie is het daarmee niet eens? Als we dat allemaal vinden, kan iemand mij dan uitleggen waarom de overheid wind en zon - specifieker: de energie-inhoud daarvan - gratis weggeeft aan commerciële marktpartijen, dat wil zeggen: aan de eigenaar van de grond waarop een wind- of zonnepark wordt gebouwd en aan de commerciële partij die dat park gaat exploiteren?

Voor olie, gas en steenkool - ook energiedragers - ligt het radicaal anders. De Mijnbouwwet is duidelijk: delfstoffen zijn eigendom van de staat en zonder concessie van de overheid moet iedereen ervan afblijven. Hier wordt dus niks gratis weggegeven. 

Integendeel, bij het verlenen van een concessie zorgt de overheid ervoor dat de staat - wij allemaal dus - deelt in de opbrengsten. Zie de miljarden die wij verdienden aan het Groningse aardgas. We hebben er onze verzorgingsstaat mee gefinancierd (en, ja, daarom staan we collectief in het krijt bij de slachtoffers van de Groningse aardbevingen).

Jubelende overheid

Als een bedrijf als Shell olie of gas uit de zeebodem onder de Noordzee wil halen, dan heeft het daarvoor een concessie nodig en delen we in de opbrengsten uit die concessie. Maar als datzelfde Shell energie gaat halen uit de wind boven de Noordzee, dan geeft de overheid de energie-inhoud van die wind gratis weg. Dan staat die overheid zelfs te jubelen omdat er maar zo weinig subsidie nodig is. 

Shell betaalt aan ons allemaal voor het recht olie of gas uit de bodem van de Noordzee te halen, maar betaalt helemaal niets als het exact dezelfde hoeveelheid energie gaat halen uit de wind boven de Noordzee. Kan iemand mij de logica uitleggen?

Let wel: het gaat mij niet om wind en zon als zodanig zoals het mij - en de wetgever - ook niet gaat om de bodem als zodanig. Waar het om gaat is de energie-inhoud van die wind, zon en bodem. Die is schaars, daar is een markt voor en die kun je (met winst) verkopen.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Windmolenpark voor de kust bij Egmond aan Zee. Beeld ANP XTRA
Windmolenpark voor de kust bij Egmond aan Zee.Beeld ANP XTRA

Transitie

Maar moeten we wind en zon niet gratis weggeven omdat anders de energietransitie van fossiel naar hernieuwbaar niet op gang komt? Misschien, maar eerst moet vaststaan dat de energie- inhoud van wind en zon een common good is, van ons allemaal dus. Net als dat het geval is met olie, gas en steenkool of aardwarmte. 

Daarna kunnen we gaan praten over de prijs. En misschien moeten we die laag houden voor het hogere doel van de energietransitie, maar first things first: de energie-inhoud van wind en zon kan niet zomaar worden weggegeven alsof het van niemand is.

De tijd is nabij dat subsidie niet meer nodig is en dat bedrijven die wind- en zonneparken exploiteren mooie winsten gaan maken. Niets op tegen, behalve één ding: ze maken die winsten zonder een cent te betalen voor 'onze' wind- of zonne-energie. Over een paar jaar hebben we spijt: de overheid krijgt niets meer binnen uit concessies voor fossiele brandstoffen - want die gebruiken we niet meer - maar ze krijgt evenmin iets binnen uit de exploitatie van de energie-inhoud van wind en zon, want die gaven we gratis weg. Althans, daar zijn we nu druk mee bezig.

Ik pleit dus voor een wet die zegt dat niet alleen delfstoffen onder de grond, maar ook de energie-inhoud van wind en zon boven de grond eigendom zijn van de staat. Niks gratis weggeven, maar eerlijk delen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden