Geef Syrische studenten de kans om in Nederland af te studeren

Frans Timmermans, Minister van Buitenlandse Zaken, arriveert op het Binnenhof voor de ministerraad.Beeld anp

Mensenrechten staan bovenaan de agenda van Frans Timmermans, de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, maar daarin staat hij opvallend alleen. Het kabinet vindt het prima dat Timmermans zich actief bezighoudt met de mensrechten, zolang het maar NIMBY is: not in my backyard.

Dat blijkt uit het feit dat collega bewindspersonen vooralsnog niet bereid zijn om het Libertas Noodfonds open te stellen voor honderd Syrische studenten uit angst dat zij in Nederland blijven, maar wel bereid is om € 34 miljoen over te maken zodat hulporganisaties humanitaire hulp in de regio kunnen verlenen. In plaats van enkel hulp op afstand te geven zou Nederland, net als Frankrijk en Zweden, studenten uit Syrië per direct de mogelijkheid moeten bieden om hun studie in Nederland af te ronden.

Staatssecretaris Rutte
In 2006 lanceerde Mark Rutte, destijds staatssecretaris van onderwijs, het Libertas Noodfonds. Dit Noodfonds voorziet erin dat maatschappelijk geëngageerde studenten in dictatoriale landen, die om politieke redenen de toegang tot de universiteit wordt ontzegt, hun studie in Nederland kunnen afronden. Het Libertas Noodfonds werd bij de lancering opengesteld voor Wit-Russische studenten die demonstreerden tegen de door President Lukashenko gefraudeerde verkiezingen en daardoor werden opgepakt, vastgezet, gemarteld en van de universiteit verwijderd.

In 2008 werd het Libertas Noodfonds op verzoek van toenmalig minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Verhagen, ook opengesteld voor Zimbabwaanse studenten die het slachtoffer waren van de gewelddadige repressie rondom de presidentsverkiezingen tussen Robert Mugabe en Morgan Tsvangirai. Anders dan andere beursprogramma's, waar talent en cijfers doorslaggevend zijn, ligt bij het Libertas Noodfonds de nadruk op studenten die uitblinken in maatschappelijke betrokkenheid. Het fonds komt tegemoet aan studenten die een hoge prijs betalen voor hun inzet voor democratisering en de vrijheid van meningsuiting.

Toekomstperspectief
Naast het afronden van hun studie doen de bursalen waardevolle ervaring op over de werking van een parlementaire democratie, vrije media en bouwen zij een netwerk op onder bedrijven, beleidsmakers, NGO's, journalisten en politici. De tientallen Libertas-bursalen zullen in hun latere maatschappelijke of politieke carrière geweldige ambassadeurs zijn van de morele en praktische steun die Nederland biedt aan hen die opkomen voor vrijheid en democratie.

Eén van de Zimbabwaanse beursstudenten die in Nederland zijn studie afmaakte is bijvoorbeeld momenteel werkzaam bij het kabinet van de minister-president van Zimbabwe, Morgan Tsvangirai. Zo bevinden zich in het alumninetwerk van het Chevening Government Scholarships in het Verenigd Koninkrijk parlementariërs, rechters, ministers en zelfs een aantal minister-presidenten. De Sociaal Economische Raad benadrukte onlangs in een advies aan de minister van onderwijs de waarde en het belang van het werven van internationale studenten, en adviseerde dat Nederland meer internationale studenten zou moeten werven.

Wegbezuinigen
Het kabinet-Rutte I besloot echter om het Libertas Noodfonds weg te bezuinigen, waardoor geen nieuwe studenten kunnen worden toegelaten. Door het oplopende conflict in Syrië bleek dat honderden studenten geen toegang meer hebben tot hun universiteit. Er is sprake van een lijst van studenten die gearresteerd worden zodra zij het terrein van de universiteit betreden. Bovendien bleek dat de universiteiten in omringende landen onvoldoende capaciteit hadden om alle Syrische studenten op te vangen. Daarom riepen de buitenlandwoordvoerders van de verschillende politieke partijen in de Tweede Kamer de minister van buitenlandse zaken in oktober 2012 op om het Libertas Noodfonds weer open te stellen voor Syrische studenten en daar middelen voor vrij te maken.

In een vervolgdebat zei minister Timmermans toe om de wens van de Kamer te accommoderen. Intussen is duidelijk geworden dat het ministerie van veiligheid en justitie geen medewerking wil verlenen aan de uitvoering van de regeling. Het ministerie van veiligheid en justitie is namelijk bang dat de honderd bursalen uit Syrië in Nederland blijven, bijvoorbeeld door politiek asiel aan te vragen. Dit ondanks dat het Libertas Noodfonds nadrukkelijk voorziet in een studievisum en niet in een vluchtelingenstatus, alle bursalen vooralsnog zijn teruggekeerd naar hun land van herkomst en dat de immigratieregeling van het Noodfonds ontworpen is door voormalig minister Verdonk.

Daad bij woord
Eind maart stuurde minister Timmermans een brief naar de Tweede Kamer waarin hij inging op de ontwikkelingen in de Arabische regio. Daarin stelde hij dat Nederland de regio zou blijven steunen, omdat we dat verplicht zijn aan de mensen in de regio die zich - vaak met heldenmoed - trachten te ontworstelen aan onderdrukking, vervolging, achterstelling en vreselijke armoede. Hij voegde daarin toe dat Nederland zich niet afzijdig mag houden wanneer zij datgene bevechten wat wij zelf koesteren: vrijheid, democratie en welvaart. Het wordt tijd dat het voltallige kabinet ophoudt met zich afzijdig te houden en de daad bij het woord voegt.

Oliver van Loo is partner en adviseur bij adviesbureau Dietz Dröge & Van Loo, adviseur van de Onderzoekschool Rechten van de Mens, en in 2006 met Mark Rutte mede-initiatiefnemer van het Libertas Noodfonds en lid van de VVD

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden