'Geef staatlozen een verblijfsvergunning'

Adviescommissie: Nederland zorgt niet goed voor deze groep

Vreemdelingen in Nederland die staatloos zijn en daardoor geen kant op kunnen, moeten een verblijfsvergunning krijgen. Pas dan krijgen ze de bescherming die ze verdienen. Om hoeveel vreemdelingen het gaat is niet met zekerheid te zeggen, maar het zouden er zomaar duizenden kunnen zijn.

Die aanbevelingen komen van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ), die gisteren op verzoek van staatssecretaris Teeven (VVD, veiligheid en justitie) een rapport over staatloosheid publiceerde.

Wie staatloos is, heeft geen nationaliteit. Dat is veel problematischer dan het wellicht klinkt. Wie geen nationaliteit heeft, heeft geen identiteitsdocument. En zonder zo'n document wordt het moeilijk: reizen kan haast niet, trouwen wordt lastig, net als werken, diploma's behalen of politiek bedrijven. Het is niet voor niets dat het recht op een nationaliteit is opgenomen in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Maar Nederland zorgt niet goed voor de staatlozen die zich hier bevinden, oordeelt de ACVZ. Met die kritiek schaart de commissie zich achter VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en het College voor de Rechten van de Mens. Die oordeelden eerder al dat de rechten van staatlozen in Nederland niet goed gewaarborgd worden.

En net als die instanties zegt nu de ACVZ: zorg voor een procedure waarmee zonder twijfel kan worden vastgesteld of een vreemdeling inderdaad staatloos is. Zo'n procedure bestaat nu niet, en dat zou op grond van internationale verdragen waar Nederland aan deelneemt, wel moeten. Want hoe kun je staatlozen beschermen als je niet eens weet wie ze zijn, redeneert de ACVZ?

Vreemdelingen kunnen om allerlei redenen staatloos zijn. Bijvoorbeeld omdat ze ooit uit een land vertrokken dat nu niet meer bestaat (zoals de Sovjet-Unie of het voormalig Joegoslavië). Of omdat hun nationaliteit ze is afgepakt (zoals veel Ethiopiërs van Eritrese oorsprong overkwam in de oorlog tussen die twee Afrikaanse landen). Of - en dat komt veel voor - omdat ze geen papieren meer hebben en geen enkel land hen erkent als onderdaan. UNHCR schat dat er wereldwijd zo'n 12 miljoen mensen zonder nationaliteit zijn.

Hoeveel staatlozen Nederland telt is bij lange na niet met zekerheid te zeggen. Er zijn er zo'n 2000 officieel geregistreerd. Maar het zijn er waarschijnlijk veel meer. Nederland telt meer dan 80.000 mensen van wie de nationaliteit onbekend is. Dat zijn over het algemeen mensen die niet over identiteitspapieren beschikken. Dat betekent nog niet dat ze allemaal staatloos zijn, maar voor een deel van die groep zal dat wel het geval zijn, zegt de ACVZ.

Behalve een procedure die staatloosheid vaststelt en het toekennen van een verblijfsrecht aan mensen die door die procedure staatloos zijn en nergens anders heen kunnen, moet Nederland ook het naturaliseren van staatlozen vergemakkelijken, stelt de ACVZ. Nu moeten staatlozen die een verblijfsvergunning hebben en Nederlander willen worden, hun geboorteakte overleggen. Dat is in heel veel gevallen onmogelijk. Dus die eis moet komen te vervallen, wil de ACVZ.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden