'Geef staatloosheid aandacht, het is een veelkoppig monster'

UNHCR: Probleem komt gelukkig steeds scherper in beeld

Een probleem dat tien miljoen mensen treft, is een immens probleem. En toch is het een probleem dat flink tijd nodig heeft om erkend te worden. Wereldwijd zijn er tien miljoen mensen staatloos, schatte de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR al eens. Staatloos wil zeggen: zonder nationaliteit. Hoeveel van die tien miljoen in Nederland leven, weet UNHCR niet. Maar het zijn er minstens 2000 en mogelijk een veelvoud daarvan. Die groep verdient aandacht, vindt UNHCR, en dat er deze week een rapport over het Nederlandse probleem van staatloosheid verscheen is daarom zeer toe te juichen, zegt René Bruin, hoofd van de Nederlandse tak van UNHCR. "Het probleem van staatloosheid komt gelukkig steeds scherper in beeld."

Het rapport van deze week kwam van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken. Die club - die de regering gevraagd en ongevraagd van advies dient - stelt dat Nederland mensen die staatloos zijn en geen kant op kunnen, een verblijfsvergunning moet verlenen. En om vast te stellen óf iemand staatloos is, moet er een aparte procedure komen. Die is er nu nog niet.

Diezelfde conclusies, vertelt Bruin, trok UNHCR een paar jaar geleden ook al. "Maar we moeten oppassen om alleen maar over staatloosheid te praten in het licht van het uitdelen van verblijfsvergunningen. Want er zijn, ook in Nederland, veel mensen die hier gewoon mogen zijn, die allang een verblijfsvergunning hebben, maar van wie de nationaliteit onbekend is en die mogelijk staatloos zijn. En dat is een probleem dat je niet moet onderschatten. Zonder nationaliteit kun je een heleboel alledaagse dingen niet of minder goed doen. Je mag je niet verkiesbaar stellen, reizen is moeilijk, studeren kan problematisch zijn. Staatloze mensen zónder verblijfsvergunning hebben het nog moeilijker. Anders dan asielzoekers, krijgen mensen die zeggen dat ze staatloos zijn in Nederland bijvoorbeeld geen identiteitsdocument. Daardoor kunnen ze sneller in de cel belanden, alleen maar omdat ze zich niet kunnen identificeren."

Het probleem van de staatloosheid is een veelkoppig probleem, zegt Bruin. "Er is een veelheid aan oorzaken van staatloosheid. Van het uiteenvallen van een land, discriminatie door de overheid, problematische wetgeving tot het ontbreken van geboorteregistratie. In het ene land wordt nationaliteit via de vader doorgegeven, in het andere bepaalt de plek waar je geboren wordt je nationaliteit. In Nederland is het de bloedlijn die de nationaliteit bepaalt. Ik ken het voorbeeld van een echtpaar dat zonder verblijfsvergunning in Nederland verblijft. Ze hebben geen papieren, hun nationaliteit is dus onbekend, en ze krijgen hier een kindje. De nationaliteit van dat kindje is daardoor ook onbekend. Als zo'n kindje - indien is vastgesteld dat het staatloos is - drie jaar wettig in Nederland verblijft, komt het in aanmerking om te worden genaturaliseerd. Maar ja, het kindje is niet rechtmatig in Nederland en de staatloosheid is niet vastgesteld. Volgens het verdrag tot beperking van staatloosheid mag die eis van wettig verblijf helemaal niet worden gesteld aan kinderen die hier geboren zijn. Maar dat doet Nederland wel." Ook op dat punt zou Nederland de wet moeten aanpassen, vindt UNHCR.

"UNHCR streeft ernaar", zegt Bruin, "dat ieder mens een rechtsverhouding tot een staat heeft. Dat klinkt ingewikkeld, maar betekent eenvoudig dat ieder mens onder een overheid valt die opkomt voor de rechten van haar onderdanen. Het belang daarvan kan niet worden overschat."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden