Geef ook politici de kans om van fouten te leren

De politieke cultuur van afrekenen en wegwezen is aan vernieuwing toe, vinden de twee organisatieadviseurs Jeroen den Uyl en Has Bakker.

Fouten maken gebeurt altijd en overal. Mensen doen domme dingen, vaak onbedoeld of onbewust. Ook in de politiek. Van fouten moet je leren, maar in de politiek kan dat niet. Het patroon nadat een fout, misstap of uitglijder aan het licht komt, herhaalt zich. De media, andere politici, opiniemakers en ook de buren op een verjaardagsfeest vragen zich af: wie heeft er schuld? Wanneer we de schuldige in het vizier hebben, nagelen we diegene publiekelijk aan de schandpaal. We zijn het er snel over eens: de Kamerzetel of het wethouderschap is onhoudbaar. Exit Kamerlid of wethouder, einde politieke carrière.

Dit patroon zien we de laatste tijd wel erg vaak, zowel in Den Haag als in gemeenten en provincies. Het is een patroon van 'uitsluiting': de schuldige wordt uit het systeem gegooid en we gaan weer over tot de orde van de dag. Niks leren van je fouten, op de blaren zitten en een tweede kans krijgen. In plaats van vergiffenis te schenken, staan sommige politici handenwrijvend toe te kijken als een ander onderuit gaat.

Zo krijgen we een politiek systeem waarin het begaan, belijden en vergeven van zonden simpelweg geen plek heeft. Hoe aantrekkelijk het ook is om de 'foute politicus' even iets goed in te peperen, het maakt meer kapot dan ons lief is. Want welk politiek talent wil nu actief worden in dit klimaat? En wie durft nog oprecht te zijn over een uitglijder? Het leidt uiteindelijk tot politici die geen risico's durven nemen, krampachtigheid voert de boventoon. En dat in een tijd die schreeuwt om frisse ideeën.

undefined

Ubuntu

Het kan ook anders. Als we beseffen dat politici deel van onze gemeenschap zijn, waar door iedereen fouten worden gemaakt. Wie vrij van zonde is, werpe de eerste steen. We kunnen putten uit het Afrikaanse begrip Ubuntu: het staat voor 'één-zijn' en focust op 'insluiting': ik ben doordat wij zijn. Ubuntu is de bron voor verzoening in het bestuur van een land, zoals destijds de waarheidscommissie in Zuid-Afrika misdaden vergaf om de eenheid te bevorderen. Je kunt als slachtoffer pas vergeven als de dader kenbaar is en berouw toont. Dan zijn de twee weer 'één'.

In de Nederlandse politiek kunnen we insluitende rituelen ontwerpen. Bijvoorbeeld door ministers pas ontslag te geven ná een Kamerdebat, in plaats van dat ze via de achterdeur vertrekken nadat ze hun ontslag in een perskamer hebben gemeld.

Nog een voorbeeld: als een misstand in de Tweede Kamer besproken wordt, laat dan elke woordvoerder, Kamerleden en de minister, ook melden wat hij of zij zelf heeft bijgedragen aan het ontstaan en het voorkomen ervan. Uit deze afspraken kunnen rituelen ontstaan, waar wederkerigheid ruimte krijgt. Dan worden fouten productief en een toetssteen voor toekomstig handelen.

Hoe verfrissend en leerzaam zou het zijn als een volgend Kamerlid of wethouder die een fout maakt, toegeeft dat hij iets stoms gedaan heeft. Om vervolgens binnen de politieke arena, onder het volle licht van de media, deze persoon de kans te geven zich te 'schamen' voor zijn fout in een nieuwe vorm van boetedoening. Het zou het gezag van politici alleen maar versterken als wij laten zien dat we in staat zijn iemand een tweede kans te geven.

Het gaat ons niet om makkelijke excuusmogelijkheden te bieden of fouten met de mantel der liefde te bedekken. Nee, het gaat ons erom de huidige afrekencultuur in de politiek ter discussie te stellen. Daar is moed, dialoog en leiderschap voor nodig. De tijd lijkt er rijp voor.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden