Geef nabestaanden houvast met actieve donorregistratie

Minister Klink is bang dat bij orgaandonatie over de familie wordt heengewalst. Die angst is ongegrond, blijkt ook uit ervaringen in buurlanden.

Voor de zoveelste keer ontbrandt in Nederland een discussie over het beslissysteem voor orgaandonatie. Voor donatie is toestemming van de overledene nodig. Moeten we overstappen naar het geen-bezwaarsysteem: iedereen is automatische orgaandonor maar wie daar niet voor voelt kan een weigering laten registreren?

In discussie is nu Actieve Donor Registratie (ADR). In die variant van het geen-bezwaarsysteem wordt aan alle burgers nadrukkelijk gevraagd een voorkeur kenbaar te maken. Als je na herhaald aandringen niet reageert, krijg je te horen dat je als donor geregistreerd wordt, maar dat je die registratie op ieder gewenst moment eenvoudig kunt veranderen.

Volgens sommigen is deze hele discussie verspilde energie. Ons systeem is geen echt toestemmingssysteem: als je zelf niet kiest voor donatie, en je je ook niet als weigeraar laat registreren, beslissen alsnog je nabestaanden. Maar precies hetzelfde gebeurt in geen-bezwaarsystemen: als je zelf geen bezwaar hebt gemaakt kunnen je nabestaanden dat alsnog doen. Zelfs in landen waarin dan volgens de wet aan de nabestaanden helemaal niets gevraagd hoeft te worden, gebeurt het toch. De nabestaanden hebben altijd en overal het laatste woord. Waar maken we ons druk over?

Maar hoe beslissen die nabestaanden eigenlijk? Uit (voornamelijk buitenlands) onderzoek blijkt dat als zij weten of vermoeden wat de overledene gewild zou hebben, zij meestal overeenkomstig die wens beslissen. Als de familie echter geen idee heeft van de wensen van de overledene, dan zal zij doorgaans donatie weigeren. Daarbij speelt mee de schok van het meestal onverwachte overlijden.

Volgens minister Klink van VWS en het CDA wordt bij actieve donorregistratie over de nabestaanden heengewalst. Het lijkt inderdaad in het belang van de nabestaanden om de beslissing te mogen nemen als de overledene zelf niets heeft beslist. Maar dat is het eigenlijk niet. Het is alleen maar een extra belasting om op misschien wel het moeilijkste moment in je leven, te beslissen zonder enig houvast.

Het beslissysteem zou je moeten helpen door je zoveel mogelijk informatie te geven over het standpunt van de overledene. Het huidige systeem laat je volledig in de steek. Als je daarentegen in het ADR-systeem als donor geregistreerd staat, weten je nabestaanden in elk geval dat je daarvan op een bepaald moment kennis hebt genomen en het toen niet nodig vond om die registratie te veranderen. Dat geeft enig houvast.

Daarbij komt dat actieve registratie de maatschappelijke norm bevestigt dat donatie, om met Klink te spreken, de ’diepe voorkeur’ verdient. Ook dat biedt een uitgangspunt in het gesprek met de nabestaanden.

In landen die een combinatie kennen van een wettelijk geen-bezwaarsysteem en een bepaalde stijl van benaderen van de familie, blijkt in de praktijk dat de meeste families toestemmen in orgaandonatie. Voor weigeren moeten ze redenen vinden. Het aantal familieweigeringen in deze landen ligt ongeveer de helft lager dan bij ons.

Doet het beslissysteem er niet toe omdat de familie in alle landen toch het laatste woord heeft? In die redenering wordt over het hoofd gezien dat het beslissysteem het gesprek met de familie kan voorstructureren. Als je daar rekening mee houdt is de oplossing eenvoudig.

Je kunt ook actieve donorregistratie invoeren waarin iedereen die niet reageert te kennen geeft: ja, ik wil donor zijn, tenzij mijn nabestaanden ernstig bezwaar maken. Dat systeem geeft de nabestaanden zowel houvast als de beslissingsruimte die het CDA wenst. Zo’n systeem is zowel in het belang van de nabestaanden als van de mensen die op een orgaan van een ander zijn aangewezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden