Opinie

Geef monumentkerken de middelen om ook echt monument te zijn

Beeld anp

'D66 en CU samen tegen lege kerken', kopte Trouw op 11 juli. Een opmerkelijke coalitie in de categorie 'twee geloven op een kussen'. We weten wie daar meestal tussen slaapt.

Volgens het artikel maken beide partijen zich 'zorgen om de toekomst van kerkgebouwen in Nederland'. Zonder landelijk beleid dreigen diverse kenmerkende gebouwen namelijk aan willekeur ten onder te gaan. De kerk - bedoeld zal zijn: het kerkgebouw - is immers 'niet alleen van de gelovigen'. 'Als er geen rijksbeleid is, zeggen we straks verschrikt: hadden we nou toch maar één exemplaar van die kerkjes uit dat-en-dat tijdperk behouden', aldus Alexander Pechtold.

Rijksbeleid dat wil verhoeden dat erfgoed aan willekeur ten onder gaat, is er al. Duizenden kenmerkende kerkgebouwen, verspreid over Nederland, worden beschermd tegen willekeur en teloorgang. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft bij de selectie van deze gebouwen rekening gehouden met een verdeling over bouwperioden, locaties en architecten. Dit is op helikopterhoogte ook gemakkelijker te doen dan wanneer men op de grond staat. Dat is het perspectief van de burgerlijke gemeenten: zij staan - letterlijk en figuurlijk - op de grond, naast het gebouw. Voor hen is het minder relevant dat juist dit kerkgebouw wellicht een 'minder geslaagd exemplaar' is in het oeuvre van een specifieke architect. Bovendien: ook over zulke kwalificaties kan men van mening verschillen. Zo staan er dus heel wat kerkgebouwen die de status van Rijksmonument niet haalden op een gemeentelijke monumentenlijst. Dit is een minder gerieflijke positie.

Dure leegstand
Aangenomen mag worden dat kerkgebouwen op een monumentenlijst komen omdat ze naast hun religieuze betekenis ook maatschappelijk als relevant worden gezien. Deze kerkgebouwen willen we met zijn allen dus niet kwijt, want 'ze hebben toch wel iets' dat ook door niet-gelovigen wordt gewaardeerd. Voor D66 zal het dan vooral om de cultuurhistorische waarde gaan: religie als relict uit ons verleden. De CU zal dit fundamenteel anders zien. Voor die partij is het kerkgebouw en het religieuze dat erin plaatsvindt levende werkelijkheid. Dit verschil levert in potentie een interessant gesprek op. Betekent de aanwijzing van het kerkgebouw tot monument dat de burgerlijke overheid financieel wil bijdragen voor het onderhoud?

Rijksmonumenten komen zeker tekort, maar relatief toch minder dan de gemeentelijke. Inmiddels zijn er zelfs totaal opgeknapte rijksmonumentale kerkgebouwen die helemaal geen bestemming hebben. Dure leegstand dus.

Om kerken te ondersteunen bij het in stand houden van de gemeentelijke monumenten zijn er echter niet of nauwelijks middelen. Burgerlijke gemeenten hebben een zeer beperkt budget en bepalen sowieso hun eigen prioriteiten. Nu is het van tweeën één: ofwel de burgerlijke gemeente (de maatschappij, wij met z'n allen) ondersteunt het behoud van een kerkgebouw en creëert budget om het onderhoud daarvan (gedeeltelijk) te financieren, ofwel men haalt ze van die lijst af. De status van monument schept namelijk tal van verplichtingen en is beperkend. De last die dat met zich meebrengt, kan niet eenzijdig bij kerken worden gelegd.

Vrijblijvend etiket
De vraag is dus deze: hebben wij als maatschappij geld over voor het in stand houden van kerkgebouwen die we op de monumentenlijst hebben gezet, of blijft het een vrijblijvend etiket dat de last vrijwel uitsluitend bij de kerken legt? Dat gaat niet alleen over rijksbeleid, dat gaat ook en met name over lokaal gemeentelijk beleid. In de kern gaat het om de vraag: wat hebben we als maatschappij over voor die prachtige kerkgebouwen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden