Geef mijn luxe cruise maar aan fikkie

Schrijver David Foster Wallace (openreflections.files.wordpress.com/2009/08)

Om te ervaren wat existentiële wanhoop is, moet je een cruise maken door de Caraïben. In ’Superleuk, maar voortaan zonder mij’ wordt de Amerikaanse cultauteur David Foster Wallace ziek van de lauwwarme en overbesnorkelde zee.

Bij sommige auteurs lik je even aan een pink, en je hebt voor dagen gegeten en gedronken. Zowat vijftien jaar geleden, in 1995, schreef David Foster Wallace in opdracht van het Amerikaanse blad Harpers een reportage over een achtdaagse luxecruise door de Caraïben getiteld ’Shipping Out’, dat twee jaar later verscheen als ‘A Supposedly Fun Thing I’ll Never Do Again’ in de gelijknamige essaybundel. Omdat Amerikaanse bladen nog plaats inruimen voor teksten van meer dan 5000 woorden, en David Foster Wallace sowieso de gestelde limiet verpletterde bij de verschillende reportages die hij maakte – onder meer over de voorrondes in de verkiezingen van John McCain versus George W. Bush, in 2000, en de uitreiking van de Adult Entertainment Awards – kan de tekst nu op zichzelf in het Nederlands verschijnen als ’Superleuk, maar voortaan zonder mij’, zonder dat je als lezer het idee krijgt een te lichte maaltijd te hebben verorberd.

Wie de cruisereportage in de vertaling van Iannis Goerlandt leest, krijgt de hele Foster Wallace voorgeschoteld in een notendop – of eigenlijk: in een twaalf-deks cruiseschip van 1200 passagiers en 1000 bemanningsleden. Uit dit enkele essay van 166 pagina’s blijkt waarom het oeuvre van David Foster Wallace de komende eeuw gelezen zal blijven worden. In de eerste plaats dankzij de – vergeef me het holle adjectief – fenomenale opmerkingsgave van de auteur, die bedenkt, naar aanleiding van een partijtje tafeltennis op het zonnedek, waarbij het ene pingpongballetje na het andere overboord waait, dat het eigenlijk wel interessant zou zijn om achter een cruiseschip te gaan varen en bij te houden wat er zoal in het zog drijft.

Stellen dat David Foster Wallace een humoristische schrijver was, is zoiets als beweren dat honden viervoeters zijn; heel veel zeg je er niet mee. Zowat iedere alinea laat deze schrijver je gniffelen, en om de twee pagina hoor je jezelf opeens buiten de beslotenheid van het boek hardop grinniken. Bijvoorbeeld als Wallace zich uit quasi-journalistieke nieuwsgierigheid inschrijft voor een wedstrijdje kleiduivenschieten op het achterdek, en in een competitie belandt met een man die zijn eigen oorbeschermers en geweer heeft meegenomen, en die in zijn achtertuin in Noord-Carolina een kleiduivenschietterein bezit. Of wanneer de auteur probeert uit te vogelen hoe het toch komt dat het lieftallige, maar het Engels onbekwame kamermeisje Petra zijn hut opruimt als hij meer dan dertig minuten is weg geweest, maar diezelfde hut bij 28 of 29 minuten afwezigheid onaangeroerd laat. En ja, ook bij deze humorist geldt de wet op het navertellen van hilarische scènes: Je had erbij geweest moeten zijn.

De lezer mag dan vaak hard lachen om ’Superleuk, maar voortaan zonder mij’, de auteur heeft ervoor moeten lijden. En dat is bepaald niet ironisch bedoeld. Foster Wallace rept van een ’ondraaglijke droefheid’ die hij ervaart als passagier van de M.S. Zenith, door hem herdoopt tot de M.S. Nadir. Die droefheid wordt veroorzaakt door de overdreven en volstrekt commercieel gemotiveerde manier waarop de onderbetaalde bemanning de passagiers in de watten legt. Het decor van de schijnbaar bodemloze, door haaien bevolkte oceaan doet de rest. Het levert wanhoop op, die de auteur definieert als een mengeling van doodsverlangen en het besef van de eigen kleinheid, oftewel: „Het is het gevoel overboord te willen springen”. De doem van een depressie zweeft voortdurend over de pagina’s, zoals dat ook het geval is in Wallace’ grote Amerikaanse roman ’Infinite Jest’, gepubliceerd in 1996, het jaar waarin ook de cruisereportage uiteindelijk in Harper’s verscheen.

Boviscopofobie – dat is volgens Wallace de ziekelijke angst om als ’bovien’ (rundachtig) te worden beschouwd. Hem overkomt het als de M.S. Nadir de Caraïbsche kustplaatsen aandoet, en de Amerikaanse passagiers en masse van boord gaan terwijl de auteur op het grote lege schip achterblijft: „Van op grote hoogte je landgenoten daar beneden op dure sandalen armoedige havens zien binnenwaggelen hoort evenwel niet tot de leukste momenten in een 7NC-Luxecruise. Amerikaanse toeristen, zeker als ze zich in groepen voortbewegen, hebben iets fataals boviens over zich. Onverzadigbaar zelfgenoegzaam in de onverstoorbaarheid van hun kuddementaliteit zijn ze.” Maar Wallace treedt zelden eenzijdig veroordelend, zeg maar cynisch op. Hij betrekt in zijn kritiek ook graag zijn eigen persoon– en dat zouden best wel wat meer mensen kunnen doen. Zijn distantiërende gedrag, en de ’neerbuigende bezorgdheid’ over hoe hij op anderen overkomt noemt hij typisch voor de Amerikaanse bovenklasse. „Een deel van de algemene wanhoop van deze Luxecruise is dat ik, wát ik ook doe, onmogelijk aan mijn essentieel en plotseling onaangenaam stekend Amerikaan-zijn kan ontsnappen.”

’Superleuk, maar voortaan zonder mij’ is ten slotte ook zo Wallaciaans door zijn meer dan honderd voetnoten – 137 kersen op een toch al goed gevulde taart. De voetnoot is zo’n beetje een stijlkenmerk van Wallace, hierin vierde hij zijn centrifugale denkkracht bot. Het zijn toevoegingen, variërend van een uitroepteken – bij de vermelding van het privékleiduivenschietterrein – tot een toelichting van een paar pagina’s waarin de auteur zijn disgenoten aan tafel 64 in vijfsterrenrestaurant Caravelle schetst. Of de toelichting waarin de auteur meldt dat buiswater het beste woord is dat hij tijdens de cruise geleerd heeft. Al voelde hij ook veel voor het woord Scheißer, waarmee de ene Duitse gepensioneerde een andere uitschold nadat hij van hem had verloren bij darts.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden