Gedurfde vorm en heerlijk spel

Theater

Motregenvariaties Bellevue Lunchtheater

****

Net als de titel zelf is veel in 'Motregenvariaties' een beetje bizar. De speelstijl, de tekst, de intrige, het decor. Alleen de kleding niet. Alhoewel. Als je een regenjas denkt aan te trekken en je blijkt in een trenchcoat te zitten, dan is het toch of je zomaar in een andere wereld belandt. Dat overkomt voormalig dichter Mirthe Kamp. Zoals Olga Zuiderhoek haar voor zich uit laat mijmeren is het alsof ze zich alles maar laat gebeuren. Net als nu ook de brief, na veertig jaar, van haar vroegere uitgever en pal daarop de onverwachte ontmoeting met haar wel beroemde oud-rivale in de letteren Sacha van Loon.

Het wachten is dan op de eindelijk uitgesproken haat en nijd. Helemaal als Mirthes pas overleden echtgenoot en literatuurcriticus een wel erg groot bewonderaar van Sacha blijkt te zijn geweest, en er nog een zoon ¿ vader onbekend ¿ rondrent. Het loopt gelukkig anders.

'Motregenvariaties' is het toneelschrijfdebuut van Robert Alberdingk Thijm, bekend als scenarioschrijver van tv-series als 'Dunya & Desie' en 'A'dam-E.V.A.'. Die achtergrond proef je in de korte, snel van plaats en tijd wisselende scènes die, wellicht niet eens bedoeld, de niet realistische aard van theater prettig versterken. Waar spel en regie een extra schwung aan geven. Ongerijmdheden in de tekst komen in een ander daglicht te staan.

Wonderlijk hoe de combinatie van het aardse naturel van Zuiderhoek en het heerlijk geëxalteerde spel van Ria Eimers (Sacha) tot een heel andere kijk kan leiden. Je kunt het stuk zien als een soapachtige intrige, maar ook als een hersenspinsel van Mirthe. Dat laatste maakt 'Motregenvariaties' een stuk spannender dan de eigenlijke plot.

De actrices, op wier lijf Alberdingk Thijm het stuk schreef, geven die schijnwerkelijkheid een dubbele lading door enerzijds (Zuiderhoek) alles consequent als realiteit te benaderen, en anderzijds (Eimers) het theatrale met onverhoedse intonaties een mysterieuze ondertoon te geven. Wat zich alleen in Mirthes hoofd afspeelt of wat gevoed wordt door reële voorvallen blijft zo mooi in het midden.

Regisseursduo Johan en (zoon!) Warre Simons laat die lijn speels doortrekken in schaamteloos gestoei met kartonnen dozen, sjezende stoelen en een transformerend tafeltje. De gedurfde vorm en het excentrieke spel geven 'Motregenvariaties' de grilligheid, die het boven de (geestige) middelmaat uithaalt.

Hanny Alkema

T/m 14-4 in Theater Bellevue te Amsterdam. Info: www.theaterbellevue.nl

Klassiek

Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks

****

Een toegift, en nog een toegift, het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks was op uitnodiging van chef-dirigent Mariss Jansons te gast in Amsterdam, en liet de enthousiastelingen in het rode pluche niet voor niets klappen. Het Concertgebouw gaf Jansons carte blanche; de maestro laat dit seizoen ¿ ter viering van zijn zeventigste verjaardag ¿ een wensenlijstje horen in de serie 'Wereldberoemde symfonieorkesten'. Naast zijn Concertgebouworkest haalt hij drie andere gezelschappen naar het podium van de Grote Zaal.

Zo kwam het dat na acht jaar de spelers uit München weer present waren. In april en mei volgen nog de Wiener en de Berliner Philharmoniker, eveneens onder leiding van Jansons, die als gastdirigent een goede band onderhoudt met deze twee reuzen. In München zwaait Jansons sinds 2003 de scepter, iets langer dan in Amsterdam. Bij het radio-orkest viel een gedisciplineerde klank op, met de ene keer een soepeler inslag dan de andere. De dames en heren lieten zich niet snel van hun emotioneelste kant zien in het gekozen Russische programma, beheersing had de overhand.

Gebeurde dat wel, dan was het meteen raak, zoals in een aantal delen uit 'Romeo en Julia' van Prokofjev. De statige dramatiek greep je bij de kraag en de nekharen gingen recht overeind staan ('Romeo bij Julia's graf'). 'De jonge Julia' danste uiterst melodieus. Klein bezwaar: voor gevoelige oren waren de luide passages behoorlijk luid.

In Sjostakovitsj' Zesde symfonie was het transparantie troef, met buitengewoon nauwkeurig uitgewerkte lijnen, voorzien van sterke solotrekjes.

Bij hun vorige bezoek, in 2005, speelden de oosterburen, net als nu, ook Stravinsky's suite uit 'De vuurvogel'. En het was alsof in deze muziek pas echt een stap in een andere wereld werd gezet. Gepassioneerde onrust en fantastische contrastwerking in de al even briljante compositiekunst van Stravinsky. En: Jansons trok soms onzichtbare fluwelen handschoentjes aan, zó mooi zacht en sereen kon het orkest klinken onder zijn doortimmerde leiding.

Frederike Berntsen

Klassiek

Pierre-Laurent Aimard Vingt regards sur l'enfant Jésus

*****

In de week waarin het lijden en sterven van Christus herdacht worden, stond een extra lang pianorecital in het Amsterdamse Muziekgebouw aan 't IJ in het teken van Jezus: het was de Franse pianist Pierre-Laurent Aimard die daar woensdag de cyclus 'Vingt regards sur l'enfant Jésus' van Olivier Messiaen op indrukwekkende wijze vertolkte.

Dit grote, complexe werk wordt maar zelden uitgevoerd. Aimard, artist in residence van het Muziekgebouw aan 't IJ, is dé man om dit te doen, want Messiaen is een van zijn specialiteiten: hij studeerde bij Yvonne Loriod, de tweede vrouw van de componist, en was winnaar van de Messiaen-prijs. Aan Yvonne Loriod droeg Messiaen zijn 'Vingt regards' op; Aimard kreeg de informatie dus uit de eerste hand.

De tijd voor Pasen is een prachtig moment om de 'Vingt regards' te laten spelen, maar passiemuziek is het geenszins. Slechts één deel gaat over het kruis, maar meer in symbolische zin. Messiaen behandelt overwegend theologische mysteriën en meditatieve gedachten over het kindje Jezus; deze 'regards' (gezichten) belicht hij vanuit verschillende standpunten en personages, zoals de maagd, Maria, de engelen, de herders enzovoorts.

Messiaen bediende zich in dit in 1944 geschreven werk van enkele weerkerende leidmotieven, onder andere voor God en de mystiek van de liefde. Deze thema's geven eenheid aan de twintig qua karakter sterk afwisselende delen en zorgen dat de luisteraar zich snel thuis gaat voelen in de muziek. De harmonische taal is gebaseerd op Messiaens eigen toonladdersysteem. De voor deze componist karakteristieke vogelzangtranscripties en Indiase ritmen ontbreken ook in dit werk niet.

De twintig delen kennen grote uitersten, van ragfijne guirlandes en verstilde akkoorden waarin de tijd stil lijkt te staan tot beukend tam-tamgetrommel in de bas en extatische uitbarstingen. Naast de dissonante, twintigste-eeuwse samenklanken laat Messiaen veel drieklanken klinken, die het werk een harmonieuze, toegankelijke klank geven. Soms roept het idioom zelfs reminiscenties op met de jazz van Gershwin, al is de achtergrond van dit alles een totaal andere.

Aimard beheerst deze muziek ten volle. Indrukwekkend waren de enorme klankopeenstapelingen. Daarin bleef de pianoklank helder en zorgde Aimard voor schitterende instrumentale kleuring. Minstens zo aangrijpend was de verstilling in het contemplatieve 'Le baiser de l'enfant Jésus'. Alleen een grootmeester die zich vereenzelvigen kan met Messiaens schrijfwijze en diens theologische gedachtengoed is in staat deze muziek zo over het voetlicht te brengen. Zulke meesters zijn zeldzaam en onder hen vormt Aimard een klasse apart.

Christo Lelie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden