Geduldig en tactisch schaker

De verzorging van zijn bonsai-boompjes zal hij nu toch echt aan iemand anders moeten overlaten. Supachai Panitchpakdi, de nieuwe topman van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), wilde er nooit meer dan honderd hebben omdat hij hooguit het geven van water aan iemand anders toevertrouwde. Genève is voor de bonsai te koud en in zijn nieuwe functie zal hij zijn geboorteland Thailand nauwelijks nog kunnen bezoeken.

Supachai Panitchpakdi, geboren op 30 mei 1946, is de eerste directeur van de WTO die niet afkomstig is uit een westerse economie. Normaal gesproken worden de topfuncties van instellingen buiten het circuit van de Verenigde Naties verdeeld tussen Europa en de Verenigde Staten. De Werelbank voor de VS, het Internationaal Monetair Fonds voor Europa en voor de WTO-topfunctie werd veelvuldig gekeken naar kwalitatief goede kandidaten uit de wat kleinere westerse landen.

Tot zijn succesvolste voorgangers behoort de Ierse diplomaat Peter Sutherland. Die wist eind 1993 na zeven jaar onderhandelen de moeizame Uruguay-ronde met succes af te ronden. Over drie jaar, als Supachai zijn baan weer moet inleveren, zal hij ongetwijfeld vergeleken worden met Sutherland. En met de scheidende topman, de Nieuw-Zeelandse oud-premier Mike Moore.

De belangrijkste opdracht voor de Thaise ontwikkelingseconoom is de overeenkomst van Doha, Katar, uitwerken in nieuwe spelregels voor de wereldhandel. En dat wordt gezien als een enorme klus nu de Amerikanen wegvluchten in protectie van het eigen bedrijfsleven, de handelsconflicten met de EU weer oplaaien en de ontwikkelingslanden meer dan ooit eisen gaan stellen aan het rijke Westen.

Of Supachai de klus kan klaren? Veel slechter dan Mike Moore kan hij het niet doen. Moore kreeg de steun van de VS en een deel van de EU-landen. Supachai kreeg in de race om de functie de steun van veel Aziatische landen en ook van Nederland. De impasse in de selectieprocedure werd doorbroken door beiden een periode van drie jaar te geven. Maar het hele selectieproces werd gezien als een verlies voor beide kandidaten en als een beperking van hun manoeuvreerruimte.

Moore gebruikte zijn toebedeelde drie jaar vooral om zich in te werken, is het cynische commentaar van veel diplomaten in Genève. Veel potten heeft hij niet kunnen breken en Moore's belangrijkste wapenfeit is dat hij de wereldleiders wat vriendelijker met elkaar heeft leren overleggen over de wereldhandel. Supachai wordt veel succes gewenst met die erfenis. Zijn tactisch inzicht als goede schaker, zijn geduld als bonsai-kweker en zijn kennis van het bankwezen moeten hem volgens waarnemers overeind houden. En als de conflicten echt hoog oplaaien, kan Supachai terugvallen op zijn vaardigheden die hij als jongeling leerde in een boeddhistisch klooster.

De nieuwe WTO-directeur, die 1 september formeel op de stoel van Moore gaat zitten, spreekt Nederlands. Hij studeerde dertig jaar geleden af aan de Economische Hogeschool in Rotterdam (nu de Erasmus Universiteit) en beschouwt Nobelprijs-winnaar Jan Tinbergen nog altijd als een van zijn grootste leermeesters. Panitchpakdi is een fervente aanhanger van de vrije-markt-filosofie. Hij gelooft heilig in globalisering en is van mening dat op dat terrein eerder te weinig dan te veel is gedaan. De voormalige vice-premier van Thailand, tevens oud-topman van de Thaise centrale bank, heeft als minister van handel de afgelopen jaren zijn land door een economische crisis geleid. Geen kleine crisis, maar de grootste sinds de Tweede Wereldoorlog. Die verdiensten worden in de Verenigde Staten erkend. Panitchpakdi lag in dat land niet overal goed, zeker niet bij de machtige Amerikaanse vakbeweging AFL-CIO. Die viel erover dat de Thai nooit een koppeling heeft willen maken tussen handel en werknemersrechten: alleen praten over handelsafspraken als bedrijven in ontwikkelingslanden hun personeel vergelijkbare rechten geven als de werknemers in de VS. Maar de Amerikanen hebben hem al met al slechts drie jaar buiten de deur kunnen houden.

Panitchpakdi kan verzanden in lange betogen, in reflecties over hoe de werkelijkheid er uit zou moeten zien en hij zou te weinig diplomatieke vaardigheden hebben om knopen door te hakken. Het verwijt dat hij zijn oren te veel zou laten hangen naar de ontwikkelingslanden is onterecht. Wat dat betreft was Mike Moore wellicht zelfs een politicus met meer compassie voor de armen in de wereld dan zijn tegenstrever.

De nieuwe WTO-topman heeft laten weten een actieve rol te willen spelen in de controverse tussen de Verenigde Staten en de EU. Voorganger Moore kreeg geen kans om ook maar enige invloed uit te oefenen in het spel tussen de Amerikaanse handelsgezant Bob Zoellick en Pascal Lamy, de EU-commissaris voor handel.

Supachai Panitchpakdi wil op zijn minst de status krijgen van waarnemer als beide handelsblokken praten over hun geschillen. Of hij ook oplossingen kan aandragen, is maar zeer de vraag. Zijn idee om een wereldfonds op te richten voor het afbouwen van de overcapaciteit in de staalsector heeft aan de overkant van de oceaan weinig applaus gekregen. De VS zullen gelet op hun verzet tegen zijn kandidatuur drie jaar geleden weinig zin hebben om met de kersverse WTO-directeur samen te werken.

De belangrijkste steun in de rug voor Panitchpakdi is dat in Doha is afgesproken dat de nieuwe handelsronde in het teken van de ontwikkelingslanden staat. En dat maakt het voor de VS wel erg moeilijk om de eerste WTO-topman uit een ontwikkelingsland te negeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden