Gedreven dichter gezocht

Ramsey Nasr legt vandaag zijn taak als Dichter des Vaderlands neer. Een comité bepaalt wie zijn opvolger is. Remco Campert? Tonnus Oosterhoff? Erg geliefd is deze onbezoldigde functie niet onder dichters.

Na het ongeluk van prins Friso lukte het hem niet een gedicht te schrijven. Toen Beatrix afgelopen maandag haar afscheid aankondigde, kwamen de woorden pas na even aarzelen. Maar na de dramatische Koninginnedag van 2009 lukte het wel meteen. Toen schreef Ramsey Nasr, die vandaag, op de verjaardag van de koningin, zijn laatste dag als Dichter des Vaderlands beleeft:

(...)

ik leef in een land

waar een keurige man, achtendertig, blond

de vrijheid neemt om door anderen heen te rammen

Het gedicht verscheen de volgende dag, de woede en verbijstering in elk woord voelbaar, in NRC Handelsblad, huisorgaan van de Dichter des Vaderlands.

Ramsey Nasr voorzag, in de vier jaar dat hij nationaal dichter was, uiteenlopende momenten van poëzie. Hij schreef toen Tristan van der V. een bloedbad aanrichtte in een winkelcentrum in Alphen aan den Rijn. Hij schreef over Johannes Vermeer en het instorten van de financiële wereld. Hij schreef bij de dood van zijn voorganger Gerrit Komrij.

Het hele vaderland heeft Nasr met zijn gedichten niet bereikt. Daarvoor was hij te veel de dichter van kritisch, kunstminnend Nederland. Hij ageerde tegen de bezuinigingen op cultuur en hekelde de centrum-rechtse regering. In een vers dat hij maakte bij de installatie van het kabinet Rutte I werd de hoogste leider van het land, lees Geert Wilders, een 'fascist' genoemd.

Ramsey Nasr legt vandaag zijn taak als dichterlijke luis in de pels neer. Maar welke dichter volgt hem op? Voor de onbezoldigde functie van Dichter des Vaderlands staan de dichters niet in de rij.

Dat bleek al in 2000, toen de eerste Dichter des Vaderlands werd verkozen: Rutger Kopland was favoriet maar weigerde, zodat Gerrit Komrij Nederlands eerste Dichter des Vaderlands werd. Het bleek opnieuw toen Komrij er voortijdig mee stopte. Overigens niet voordat hij een kritisch vers had geschreven bij de verloving van Máxima met prins Willem-Alexander.

De nieuwe Dichter des Vaderlands wordt niet gekozen, in tegenstelling tot de vorige drie (ook Driek van Wissen vervulde de functie, van 2005-2009) en de officieuze tussenpaus voor een jaar, Simon Vinkenoog. Een comité met de dichters Piet Gerbrandy en Maria Barnas, de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts en afgevaardigden van NRC Handelsblad, de NTR, de Koninklijke Bibliotheek en de Poëzieclub, bepalen samen met Poetry International en geadviseerd door Ramsey Nasr wie zich de komende vier jaar Dichter des Vaderlands mag noemen.

Net als bij een personeelsadvertentie is een profiel opgesteld met eigenschappen waaraan de nieuwe Dichter des Vaderlands (m/v) moet voldoen. Zo moet hij/zij erkend zijn in het poëziecircuit en daarbuiten, en een breed publiek enthousiast kunnen maken voor poëzie. Hij of zij 'neemt initiatieven, is communicatief, enthousiasmerend en gedreven; gaat gemakkelijk om met media; is thuis op een podium.'

Welke dichters voldoen aan dat profiel? Wie is de ideale Dichter des Vaderlands? Remco Campert misschien? Hij hoort onomstotelijk tot de groten van de Nederlandstalige dichtkunst en wordt door een breed publiek gelezen. Thuis op een podium is hij zeker, zijn gedichten draagt hij schitterend voor. Of hij, gezien zijn leeftijd, nog de vereiste initiatieven zal nemen, is de vraag - maar als hij goede gedichten schrijft, hoeft dat geen groot bezwaar te zijn.

Ingmar Heytze dan? Hij zweeg vorige week in AD/Utrechts Nieuwsblad in alle talen, maar zijn naam is vast genoemd tijdens de beraadslagingen van het comité. Heytze is enthousiast, gedreven, gevat genoeg om bij Matthijs van Nieuwkerk te kunnen aanschuiven. En hij heeft ervaring, want hij was jarenlang stadsdichter van Utrecht.

Of is het na drie heren tijd voor een vrouwelijke Dichter des Vaderlands? Voor Joke van Leeuwen, om een van de vele Nederlandse dichteressen te noemen. Zij gooide hoge ogen bij de vorige verkiezing en heeft een grote schare lezers, zowel kinderen als volwassenen. Als stadsdichter van Antwerpen bracht ze op allerlei plaatsen in de stad fraai vormgegeven dichtregels aan. Bovendien kan ze met een van haar vele andere talenten - tekenen, zingen, cabaret - ook de niet-poëzielezers misschien eens tot een versje verleiden.

Of kiest men voor het experiment? Voor de P.C. Hooftprijswinnaar van vorig jaar, Tonnus Oosterhoff, bijvoorbeeld? Tien jaar geleden schreef hij dit gedicht. Is hier niet de toekomstige koning aan het woord? De waterexpert die zijn Argentijnse vrouw rondleidt door het land waarvan zij ooit koningin zal zijn? De koning die als gewone man in huis gezellig pantoffels draagt?

(...)

Ik leid de Koningin door mijn waterwoning

rond en rond, buig, buig, suja, en suja.

'Allemaal Nederland, Majesteit! Allemaal van U.'

Ze vindt een hoekje gezellig: 'Hier ga ik slapen',

voegt de daad bij de Rijksvoorlichtingsdienst.

Zo dan slaap ook jij koningin van mijn hart

de tenen uit mijn pantoffels.

Ik hou van je zoals er altijd iets rechts is van wat er links van is

zo hou ik

(...)

De nieuwe Dichter des Vaderlands kan op 30 april 2013 niet met zijn mond vol tanden staan. Tonnus Oosterhoff heeft zijn gedicht al klaar.

Nasr gebundeld
Alle vaderlandse gedichten van Ramsey Nasr zijn gebundeld in 'Mi have een droom'. Vanavond geeft hij in Paradiso in Amsterdam een concert met het Metropole-orkest. Vorige week werd 'Dichter Draagt Voor' gepresenteerd, poëzieclips die Nasr maakte van klassiekers uit de Nederlandse dichtkunst. Vanmiddag om 12.30 uur wordt de opvolger van Ramsey Nasr bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden