Gediscrimineerd of niet, joden willen in Guatemala blijven

Ultraortodoxe groep zet gemeenschap op ondanks botsingen met Maya's

Voor veel bewoners van Zona 9, een drukke zakenwijk net buiten het centrum van Guatemala-Stad, is het nog steeds een wonderlijk schouwspel. Als de klok om tien uur 's ochtends slaat, schuifelen enkele mannen over straat, gekleed in zwarte pakken met onder hun hoeden pijpenkrullen. Ze spreken Jiddisch met elkaar, een hier bijna buitenaardse taal. De vrouwen, in zwart gewaad en hoofddoek, stappen zwijgend naar hun bestemming. Als ze onverhoopt een man op hun weg treffen, bedekken ze snel hun gezicht met een zwarte doek.

De bijna 350 leden van de ultraorthodoxe joodse beweging Lev Tahor trekken veel bekijks in de Guatemalteekse hoofdstad, sinds ze hier een maand geleden twee leegstaande gebouwen betrokken. De traditionele joodse gemeenschap in het Midden-Amerikaanse land is met nog geen duizend zielen bijna verwaarloosbaar klein. Van ultraorthodoxe joden hadden de Guatemalteken nog nooit gehoord.

Maar nu haalt Lev Tahor ineens de krantenkoppen, nadat de groep halsoverkop was vertrokken uit San Juan La Laguna, een dorpje in het westen van het land aan de oevers van het onder toeristen populaire Meer van Atitlán. De groep was overgekomen uit Canada (zie kader) en vestigde zich er maart dit jaar op uitnodiging van Toiras Jesed, een klein groepje Guatemalteekse joodse bekeerlingen dat sinds 2008 in het dorpje woonde.

Eenmaal in San Juan raakte Lev Tahor echter al snel in conflict met de lokale bevolking, waarvan het overgrote deel uit streng katholieke Maya-indianen bestaat. Volgens de dorpelingen weigerden de leden zich aan de lokale gemeenschap aan te passen en gedroegen ze zich onbeschoft. Zo zouden ze hebben geprobeerd de lokale bewoners onder druk te bekeren en baadden ze zich naakt in het meer.

Bemiddelingspogingen door het gemeentebestuur en de mensenrechtencommissie van de Guatemalteekse regering mislukten, waarna de situatie snel escaleerde. De Raad van Ouderen van San Juan sommeerde een traditioneel bestuursorgaan in Maya-gemeenschappen, dat Lev Tahor en Toiras Jesed uit hun dorp moesten vertrekken.

"Iedereen is bij ons welkom, maar wij zijn een traditioneel inheems dorp en we vragen mensen die hier komen wonen wel dat ze onze cultuur respecteren", zegt Rosa Blanca Álvarez (31), een inwoonster van San Juan bij wie enkele leden van Lev Tahor een appartement huurden. "Het heeft niets te maken met het feit dat ze joods zijn. Wij discrimineren niet, we willen gewoon dat men zich netjes gedraagt."

Volgens Lev Tahor zelf zijn de beschuldigingen echter allemaal onzin en was er wel degelijk sprake van een antisemitische uitbarsting. "Ultraorthodoxe joden doen niet aan actief bekeren, en we baden zeker niet naakt in een meer waar iedereen dat kan zien", zegt Misael Santos, voorzitter van Toiras Jesed. "Ze moesten ons niet vanwege onze kleding en onze gewoontes. Een van de leden van de Raad zei zelfs dat er bloed zou vloeien als we zouden blijven. Wij zijn pacifisten, dus we zagen geen andere keuze dan te vertrekken."

Of de beschuldigingen over en weer nu wel of niet kloppen, de bizarre situatie in San Juan werd breed uitgemeten in de Guatemalteekse media. Inheemse Maya's worden al eeuwenlang gediscrimineerd en gemarginaliseerd in het land, waardoor veel Guatemalteken zich verbazen over wat zij als intolerantie van de dorpsbewoners van San Juan zien. "Als we de discriminatie van inheemse volkeren afkeuren, moeten we dat ook bij iedere andere onderdrukking van etniciteit, cultuur of religie doen", schreef Haroldo Shetemul, columnist van de grootste kwaliteitskrant van het land, Prensa Libre.

Ondanks alles is Lev Tahor niet van plan om uit Guatemala te vertrekken. De groep wil nu een gemeenschap net buiten de hoofdstad opzetten. "Dit land staat ons toe om onze kinderen volgens onze eigen religieuze waarden op te voeden", zegt Lev Tahor-voorzitter Uriel Goldman. "Dat is voor ons het belangrijkste. Daarom willen we, wat er ook gebeurt, hier blijven."

'Joodse taliban' is overal omstreden

Lev Tahor werd in de jaren tachtig opgericht in Israël door rabbijn Shlomo Helbrans. Het is een Asjkenazische groepering die een extreme variant op het ultraorthodoxe chassidisme aanhangt, wat hen de bijnaam 'joodse taliban' opleverde. Israël heeft volgens Lev Tahor als Joodse staat geen spirituele rechtmatigheid. Sinds haar oprichting leidt de beweging een zwervend bestaan. Conflicten met de Israëlische regering noopten Helbrans zich begin jaren negentig in New York te vestigen, waar hij in de cel belandde wegens ontvoering: hij nam een jongetje op in zijn gemeenschap, datvervolgens met zijn familie brak. Begin deze eeuw vestigde Lev Tahor zich in Canada, maar ook daar kwam de groep in conflict met de autoriteiten, omdat de leden weigerden hun kinderen naar Canadese scholen te sturen. Guatemala, met minder strikte onderwijswetten was de volgende bestemming.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden