Gedetineerde wil een TBS-behandeling, of dood

DEN HAAG - “De psychologen kunnen mooie rapporten schrijven”, smaalde raadsman mr. A. van der Biezen bitter. “Maar als iemand binnen twee weken dreigt te overlijden, kun je niet meer spreken over een 'detentie-geschikt' persoon.”

IVO LANDMAN

Het is een tragisch verhaal, de zaak van de 36-jarige man die sinds 1 december vorig jaar in het Sittardse huis van bewaring de Geerhorst in hongerstaking is. Het enige wat hij wil is de uitvoerig van de straf die hij in 1992 kreeg opgelegd voor de moord op zijn vriendin: vier jaar cel en TBS. Eind '95 was het zover. De man had er 32 van de 48 maanden in de bajes opzitten en kwam in aanmerking voor plaatsing in de TBS-kliniek. Alleen, er was voor hem - er wachten nog 136 anderen - geen plaats. En de wachttijd, gemiddeld negen maanden, kan oplopen tot 20 maanden.

TBS-klinieken worden door de meeste veroordeelden verafschuwd - je weet immers niet of, noch wanneer je er weer uitkomt. Maar voor de gedetineerde in kwestie is de terbeschikkingstelling de enige weg.

“Behandeling is een obsessie geworden. Voor hem is het: behandeling of de dood”, vertelde mr. Van der Biezen. Zijn toestand is na 42 dagen voedsel weigeren nog niet kritiek. Maar volgens advocaat Van der Biezen is de man bereid tot het uiterste te gaan en heeft hij reeds een verklaring getekend om geen voedsel toegediend te krijgen als hij het bewustzijn verliest.

Omdat een woordvoerder van justitie vorige maand te kennen gaf dat de hongerstaking geen enkele invloed zou hebben op versnelde plaatsing in een kliniek, besloot de man een kort geding tegen de staat aan te spannen. Gisteren diende zijn zaak voor de Haagse rechtbank - waar de hongerstaker overigens zelf niet bij kon zijn. De eis: plaatsing in een kliniek binnen een week, of in ieder geval de garantie dat hij binnen een half jaar zijn TBS krijgt. Ook verlangt hij smartegeld, 100 gulden voor elke dag dat “dat de beslissing TBS op te leggen niet wordt geëerbiedigd.”

Extra druk

Dwangmiddelen, vond landsadvocate mr. C. M. Bitter. “We kunnen niet toegeven aan de extra druk van een kort geding of een hongerstaking. Er wachten nog 135 anderen.” Rechter mr. Van Delden ging daar in mee. “Er gaan regelmatig vreemdelingen in hongerstaking om een bepaalde status af te dwingen”, stelde hij droog. “Dan wordt zorgvuldig afgewogen of het om een bijzonder geval gaat.”

Volgens Van der Biezen is de zaak van zijn cliënt zeer zeker een bijzonder geval. “Chantage? Geen sprake van. Niet iedereen gaat hongerstaken. Op dit moment lijdt hij pijn en kan hij blijvend fysiek letsel oplopen. Ik ken geen vreemdeling die het 42 dagen heeft volgehouden.” De raadsman betoogde dat de actie van de man rechtstreeks te maken had met zijn psychische problemen en stelt justitie verantwoordelijk voor zijn actie. “Hij is geestesziek. Toen hij geen antwoord kreeg op zijn verzoek om plaatsing zag hij zijn poging als mislukt. Die teleurstelling kon hij niet aan.”

Mr. Bitter verweerde zich: er was tot twee maal toe gekeken naar een verband tussen de geestesgesteldheid van de man en zijn wanhoopsdaad - dat verband werd niet gevonden. Maar een psychologisch rapport wees anders uit, aldus de advocaat.

Ook vertrouwensarts M. Brueren gelooft dat de man door zijn persoonlijkheidsstoornis tot de daad gedreven is. De arts, die hem dagelijks begeleidt, vindt het moeilijk te zeggen of de gedetineerde de hongerstaking tot het eind toe vol zal houden.

Steeds vaker veroordelen rechters tot behandeling in een van de zes TBS-klinieken. Totaal ondergaan op dit moment 509 delinquenten een TBS-behandeling. En het aantal namen op de wachtlijst is de laatste jaren fors gestegen, tot 153 in 1995. Dat aantal is deze maand weer tot 136 teruggezakt. In 1998 moeten er 210 plaatsen bijkomen. Die uitbreiding is hard nodig, vindt E. van der Maal van de Bond van Wetsovertreders (BWO), een soort vakbond voor gedetineerden. Hoe langer een 'passant' moet wachten op TBS, hoe slechter de motivatie wordt. “Daarbij komt dat het regime in een Huis van Bewaring strenger is dan in een gevangenis of TBS-instelling”, meent Van der Maal. “En de tijd die ze al wachtende doorbrengen is verloren tijd. Die telt niet mee in de totale straf.”

Al eerder hebben wachtende gevangenen een proces tegen de staat aangespannen om sneller in een kliniek te worden opgenomen, steeds zonder succes. De man uit de Geerhorst is de eerste die zijn eisen met een hongerstaking tracht af te dwingen. Dat justitie die eisen niet helemaal inwilligt, daar wil mr. Van der Biezen nog wel aan. Maar hij hoopte nog wel op plaatsing binnen een half jaar. Rechtbankvoorzitter mr. Van Delden liet echter al doorschemeren dat hij de eisen van de man nauwelijks toewijsbaar acht.

“Voor cliënt is het simpel”, eindigde mr. Van der Biezen zijn betoog. “Hij weet dat dit kort geding niet veel kans maakt, dus hij stopt met eten. Maar als hij inderdaad overlijdt, heeft justitie toch iets op haar geweten.”

Vandaag volgt de uitspraak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden