Gedetineerde beter af met positieve aanpak

Positieve psychologie vermindert de klachten van de (ex)-delinquent, zorgt voor een buffer tegen tegenslag en draagt bij aan kleinere kans op recidive.

Positieve psychologie bij ex-gedetineerden? In het huidige maatschappelijke klimaat zal het voor veel mensen klinken als vloeken in de kerk. De trend in Nederland is immers al een aantal jaren gericht op steeds strenger en hoger straffen, kale detentie voor ’ongemotiveerde’ gestraften en het afschaffen van nazorgprogramma’s. Het dieptepunt hiervan lag misschien wel in 2004, toen toenmalig minister van justitie Donner in het kader van een grote bezuinigingsoperatie zelfs binnen de gevangenismuren allerlei scholings- en dagprogramma’s afschafte of sterk inperkte.

Het huidige kabinet heeft in elk geval de neerwaartse koers omgebogen. Langzaam komt er meer aandacht en budget voor behandeling en gerichte resocialisatie van (ex-)gedetineerden. We staan echter nog maar aan het begin van een mogelijke positieve aanpak van de problematiek van maatschappelijke veiligheid in Nederland. Want alleen vanuit een heldere, eenduidige visie op delinquent gedrag en de preventie daarvan kan criminaliteit effectief bestreden worden. De positieve psychologie biedt belangrijke bouwstenen voor zo’n integrale visie op criminaliteitsbestrijding.

Al sinds een groot aantal jaren worden er alternatieven geopperd voor het op vergelding gerichte strafrecht. In een aantal landen, waaronder België, is het herstelrecht populair. Hierbij wordt een vorm van mediatie tussen dader en slachtoffer toegepast en wordt niet gestraft vanuit vergelding, maar opdat de dader de schade die hij heeft aangericht zoveel mogelijk herstelt.

Een andere benadering is de terugvalpreventie. Hierbij wordt tijdens de detentie en de resocialisatie daarna gericht aandacht gegeven aan de risicofactoren van een individuele persoon. Bij de ene is dat zijn verslaving aan drugs of gokken; bij een ander de neiging om zijn boosheid op te kroppen, wat op termijn tot een uitbarsting leidt; bij een derde persoon spelen problemen met het behouden van werk een rol. Ook combinaties van risicofactoren zijn mogelijk. Het nadeel van deze risicobenadering is dat er vaak veel nadruk ligt op de zwakke kanten van de persoon, op alles wat (nog) niet goed gaat. Veel (ex-)gedetineerden hebben juist ook behoefte aan een positieve, op de toekomst gerichte aanpak, zonder natuurlijk de risico’s uit het oog te verliezen.

Binnen de behandeling van een scala aan psychische problemen komt de laatste jaren steeds meer aandacht voor een positieve benadering, gericht op het voortbouwen op de krachten en sterke kanten van mensen. Niet alleen de psychische klachten moeten worden verminderd, maar ook de positieve kanten worden versterkt, zodat een buffer ontstaat tegen toekomstige tegenslagen. Dat is te scharen onder de noemer ’positieve psychologie’.

In een aantal landen is het begrip ’beschermende factor’ zelfs onderdeel van het overheidsbeleid op het gebied van criminaliteitsbestrijding en openbare veiligheid. De Canadese regering heeft een lijst met beschermende factoren, die worden omschreven als positieve invloeden die ten goede kunnen komen aan de levens van individuele mensen of de veiligheid van een gemeenschap. Als mensen of groepen sterk in hun schoenen staan en goed met risicofactoren kunnen omgaan, verkleint dat de kans dat mensen crimineel gedrag vertonen of daar slachtoffer van worden. De Nijmeegse stichting Moria helpt jonge ex-delinquenten hun leven op orde te krijgen en hun risicofactoren te verkleinen.

Het is nodig om grondiger onderzoek te doen naar de effecten van positieve benaderingswijzen van (ex-)-delinquenten, om duidelijk te maken dat het hier niet om naïef optimisme gaat. Recent onderzoek aan de Universiteit van Maastricht onder delinquenten die in een forensische polikliniek in behandeling waren, laat hoopgevende resultaten zien.

Zo blijkt bijvoorbeeld dat bij delinquenten met een hoog risico op recidive deelname aan gestructureerde vrijetijdsbesteding, bijvoorbeeld een sportvereniging, leidt tot significant minder gewelddadig gedrag, gedurende een follow-up periode van zes maanden (59 procent versus 0 procent). Ook het hebben van plezierige contacten op het werk, het hebben van doelen en het als zinvol ervaren van het eigen leven, leveren een bijdrage aan recidivereductie.

Dit is een verkorte versie van de lezing die Corine de Ruiter hield bij de Stichting Moria, ideële organisatie voor begeleiding van jonge ex-delinquente mannen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden