Gebutste reputatie speelt Nam parten in Twente

De Nam wil het injecteren van afvalwater in de Twentse bodem hervatten. De Twentenaren zijn er niet gerust op. Zij vrezen voor Groningse toestanden. Maar is die vrees terecht?

Gaat de kraan weer open of blijft hij dicht? Dat vragen veel Twentenaren zich af. Ze zijn bang dat hun ondergrond verandert in een afvalbelt, met vervelende bijwerkingen.

Dat zit zo. De Nederlandse Aardoliemaatschappij (Nam) loosde op verschillende plekken in Twente, maar ook elders in Nederland afvalwater in lege gasvelden. Het water dat de Twentse grond in werd geperst, kwam uit een bijna leeg olieveld in het Drentse Schoonebeek. De Nam spoot daar sinds 2011 hete stoom in de bodem om de laatste restjes olie naar boven te halen. De olie werd er vervolgens uitgefilterd, maar het water, met daarin kleine hoeveelheden oliedeeltjes, anticorrosiemiddelen en chemicaliën, bleef over. Vier miljoen liter vervuild water stroomde elke dag door een kilometerslange pijpleiding naar Twente, om daar op ruim een kilometer diepte in de grond te verdwijnen.

Verleden tijd dus, want het ging een paar keer mis. Bij de boorputten, die al tientallen jaren oud zijn en eerder werden gebruikt om gas juist uit de bodem te halen, én in een al net zo oude aardgasleiding onstond een lek. De schade viel mee. Op de akker waar het zoute water naar boven kwam, wordt ondertussen alweer mais verbouwd. Maar de oliewinning in Drenthe, en daarmee ook de afvalwaterlozingen in Twente, liggen sinds april vorig jaar stil.

Twentenaren maken zich zorgen nu minister Henk Kamp (Economische Zaken) de kraan na de zomer weer open wil draaien. Ze zagen dat twee jaren geleden, net over de Duitse grens, duizenden liters olie uit een oude zoutgroeve een natuurgebied in vloeiden. Ze hoorden dat in het Duitse Thüringen vorige maand de bodem tientallen meters naar beneden zakte nadat een zoutholte oploste toen er afvalwater in werd geloosd. En ze lazen dat in de Verenigde Staten het aantal aardbevingen met een factor vier toenam sinds er afvalwater in de grond wordt geïnjecteerd. Tel daar de gebutste reputatie van de Nam en de publieke vrees van waterbedrijf Vitens voor vervuild grondwater bij op, en je hebt de reden waarom Twentenaren zich zorgen maken.

"Wie kan ons geruststellen", vraagt Freddy Mensink zich daarom hardop af. Hij woont vlakbij een van de putten, in Ootmarsum, en verzamelde dertigduizend handtekeningen om het injecteren te stoppen. Ter vergelijking: in de drie gemeenten waar de injecties plaatsvinden (Oldenzaal, Dinkelland en Tubbergen) wonen een kleine tachtigduizend mensen. "Niemand kan zien wat er op een kilometer diepte allemaal gebeurt, niemand weet wat de bodem in de toekomst gaat doen. Ook de Nam niet. Dat hebben we in Groningen wel gezien. Twentenaren zijn kopschuw geworden. Wat ons betreft stopt de Nam geen afval meer in de grond. Dan zijn we in één keer van het gedonder af."

Maar er is helemaal geen gedonder, zegt de Nam. Er is in Twente in al die jaren nooit een aardbeving gemeten, de bodem is niet verzakt, het grondwater is niet vervuild geraakt en de lekken hebben we gedicht. "Volgens een milieueffectrapportage uit 2006 is dit de milieuvriendelijkste manier van afvoeren", zegt een woordvoerder van de Nam. "Ook hebben we onlangs extra aardbevingsmeters geplaatst, zijn we de leidingen aan het versterken én voeren we extra controles uit." De maatregelen werden telkens genomen op aandringen van de toezichthouder, Staatstoezicht op de Mijnen.

De Nam heeft gelijk, zegt geofysicus Rob Govers van de Universiteit Utrecht. "Wetenschappelijk gezien is de kans dat het misgaat klein. En de situaties in het buitenland zijn niet vergelijkbaar met die in Twente. Hier is gas uit de bodem gehaald en afvalwater er weer ingestopt. Zolang de druk niet hoger wordt dan in de oorspronkelijke situatie is de kans op aardbevingen klein. Ik reken ook niet op bodemdalingen. De omringende zoutlaag is hard en lost daarom niet makkelijk op in water. En lekkages lijken me onwaarschijnlijk. Het gas dat er eerst in zat heeft 250 miljoen jaar onder de grond gezeten zonder te ontsnappen, dan zal dat met afvalwater vermoedelijk ook niet gebeuren", legt Govers uit. Maar, zegt hij ook, niemand kan in de bodem kijken. "Ik hou dus wel een paar slagen om de arm."

En dat is nu juist wat VU-aardwetenschapper Ko van Huissteden stoort. "De gevaren zijn niet uit te sluiten. Er is gigantisch veel onduidelijk over onze ondergrond. De kans op aardbevingen is trouwens niet alleen afhankelijk van de druk, maar ook van breuklijnen en die lopen er door Twente. De zoutlaag is niet overal even dik, dus ook bodemdalingen zijn niet uit te sluiten. De injectieputten zijn al decennia oud en niet bedoeld voor waterinjectie, één put staat middenin natuurgebied Springendal. Ik zou er mijn hand niet voor in het vuur te steken dat ze nooit zullen lekken."

Alternatieven voor injecteren

We of geen aardbevingen, wel of geen bodemdalingen, wel of geen lekkages. Hoe nu verder? Om de risico's nog maar eens te bekijken en vanwege de onrust in Twente, onderzoekt ingenieursbureau Royal HaskoningDHV in opdracht van het ministerie van economische zaken of er alternatieven zijn voor het injecteren van afvalwater. Zo kan het water ook eerst (voor een deel) gezuiverd worden. Vervolgens zou het schoner in de bodem of zelfs op open water worden geloosd. Maar het zuiveren is duur en voor het benodigde materiaal er is, zijn we jaren verder. De oliewinning niet hervatten is volgens de Nam-woordvoerder "ondenkbaar".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden