Gebutst maar in de campagnestand

Hoe dichter de Statenverkiezingen naderen, hoe rottiger het gesternte voor de coalitie. Maar PvdA en VVD houden de moed erin. 'De Zeeuwen zijn trouw'. reportage

De premierbonus", zegt Koos Schouwenaar, "die zit er denk ik niet meer in. Dat is meer een premierstraf geworden." De 67-jarige Schouwenaar heeft een lange carrière bij de VVD achter de rug. Ruim 35 jaar was hij burgemeester: van Venhuizen, Castricum, Maarssen en Middelburg. Nu, gepensioneerd, zit hij in de Eerste Kamer. Bij de komende verkiezingen is hij ook verkiesbaar, als achtste. "Ik betwijfel sterk of dat gaat lukken", zegt hij. Dat betekent dat hij rekening houdt met een verkiezingsuitslag die minder dan half zo goed is als in 2011. Op dit moment heeft de VVD 16 zetels in de Eerste Kamer.

Dezer dagen is Schouwenaar in zijn eigen Zeeland op campagne. Op een parkeerplaats bij Terneuzen laadt hij kilo's folders in zijn achterbak. 'Wel water wegpompen, geen geld', 'Liever platvis dan platzak' en 'Te veel pluche is niet pluis' zijn de VVD-slogans die na een intensieve vergadering uit de bus kwamen. Want de VVD mag er dan slecht voor staan na een reeks van integriteitsaffaires en twee afgetreden bewindsmannen: aan Koos zal het niet liggen.

De VVD is in Zeeland al lang de grootste partij. "De Zeeuwen zijn trouw", zegt hij. "Die zullen wel blijven. Maar of het zal helpen? In de ingewikkelde rekensom die de samenstelling van de Eerste Kamer bepaalt, heeft Zeeland maar een piepklein aandeel. Door het lage bevolkingsaantal tellen we hier maar voor 2,5 procent mee." De VVD kan in Zeeland nóg zo groot worden, veel zetels in de Eerste kamer zal het niet opleveren.

Zo bezien is het best bijzonder dat de afgelopen weken de ene na de andere minister Zeeland aandoet. Afgelopen woensdag kwam eerst minister Henk Kamp van de VVD, vervolgens staatsecretaris Martin van Rijn van de PvdA. Vandaag komt staatssecretaris Melanie Schultz-Van Haegen (VVD). Een paar weken terug was minister Edith Schippers (VVD) er, een week geleden staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA).

Ze komen er met gebogen ruggen, een beetje gedeukt door alle ellende die hun ten deel valt. Hoe dichter de verkiezingen naderen, hoe rottiger het gesternte voor de coalitie.

Verantwoordelijkheid

Het is twee dagen na het aftreden van zijn collega's Teeven en Opstelten als Henk Kamp zich laat informeren door de VVD en de Brabants-Zeeuwse werkgeversvereniging over de noden van de Zeeuwse ondernemer. Zijn wangen zijn minder rood dan doorgaans. Bleekjes en gehaast hoort hij de luide werkgevers aan. Ze hebben meer internet nodig, want voor een kleine ondernemer in de buitengebieden is het soms behelpen. Een zandbank moet worden geslecht, de bedrijven in de regio missen de juiste werknemers en er moeten betere spoor- en wegverbindingen komen naar de havens. Dan zal de Zeeuwse economie floreren.

Kamp is een professional. Wat er ook in zijn partij gebeurt, hij staat in campagnestand. Hij zal, belooft hij, 'het allemaal meenemen naar Den Haag', net als hij zal 'meedenken' over oplossingen.

Niemand, ook de met een zilverkleurig partijspeldje getooide provinciale kandidaten niet, vragen hem naar de problemen bij de VVD. Geen woord over het opgestapte Kamerlid Verheijen, over Opstelten, Teeven of over de moeilijkheden die de provinciale campagne door de politieke ontwikkelingen ondervindt.

Terwijl Kamp er best over wil praten. "Ik vind het tragisch wat er gebeurd is met mijn collega's", zegt hij. "Opstelten was een goed minister. Scherp. Teeven is een vriend van mij. Ik zal hem dit weekeinde eens opzoeken." Maar Kamp staat er net zo in als de lokale VVD-afdeling: dit zijn nu eenmaal dingen die gebeuren. "Het hoort bij het vak. Als er iets fout is gegaan, moet je verantwoordelijkheid nemen. Het had mij ook kunnen gebeuren."

"We zijn één grote familie, maar iedere familie heeft wel een zwart schaap. Dat betekent nog niet dat de hele familie verrot is", zegt provinciaal lijsttrekker Kees Bierens: een ronde man, om zijn brede schouders een trotse VVD-sjaal. Hij hoopt maar dat de kiezer het ook zo ziet. De Zeeuwse VVD, zegt hij, is er gelaten onder. "Het is niet leuk, ook die integriteitskwesties niet, maar je moet het accepteren. Ook bij tegenwind houden we koers. We hebben onze verantwoordelijkheid genomen. We hebben opgetreden door af te treden."

Kamp is dan alweer naar Den Haag vertrokken, de Zeeuwse VVD-afdeling blijft bijeen om de laatste campagneweek door te spreken. Ze moeten alles op alles zetten. "Ik hoop dat we door mogen, ook met de PvdA", zegt senator Schouwenaar. "Dat het ons gegund wordt. Dat de kiezer ook ziet: die twee hebben de moed gehad om zaken aan te pakken die aangepakt moesten worden. Maar of de kiezer dat zo ziet? Het hemd is nader dan de rok, meestal. En we praten nu over de problemen van de VVD, maar zij van de PvdA hebben het ook niet makkelijk. Dat maakt de zaak er niet eenvoudiger op, maar het schept wel een band."

Schouwenaar ziet lichtpuntjes. "De Zeeuwen zijn een apart volk. Waar heel Nederland tegen kernenergie is, roepen zij: laat maar komen die tweede kerncentrale."

Wat dat betreft zijn er kansen om de landelijke actualiteit op afstand te houden. Zeeuwen leven in hun eigen werkelijkheid. Ze lezen een lokale krant, kijken en luisteren naar lokale radio en televisie. En daar gaat het niet over Teeven en Opstelten, maar over het campagnefilmpje van de PvdA. "Echt lachen", complimenteert afdelingsvoorzitter Annemieke Stallaert de landelijke coalitiepartner.

Condooms prikken

'Zaad voor Zeeland', dat is ongeveer de boodschap van het Zeeuwse PvdA-campagneteam. Het filmpje toont drie sociaaldemocraten, zittend aan tafel met een stapels condooms voor hun neus. Condoom in de hand. Prikje erdoor. Hup de pan in. En de volgende. Rubbertje na rubbertje.

"Een nieuw idee om krimp tegen te gaan", klinkt de stem van provinciaal lijsttrekker Ben de Reu. "Want als we banen blijven scheppen, dan komen we straks Zeeuwen tekort. En werkt het niet? Dan prikken wij zo'n proefballonnetje gewoon door." Anita Pijpelink, de nummer drie op de kandidatenlijst, figureert ook als prikker. "Je probeert op allerlei manieren aandacht te trekken, en wij dachten aan iets ludieks." Toch vond ze het spannend. "Je weet nooit zeker hoe iets valt. Is het op of over het randje?"

Pijpelink is die avond in de vooroorlogse wijk Nieuw Middelburg, waar PvdA-staatssecretaris Martin van Rijn komt praten over de zorg. Daar zijn - zacht gezegd - bij de achterban wat zorgen over. Debatlocatie Grand Café Willem, gerund door mensen met een licht verstandelijke beperking, is volgelopen met mensen uit de thuiszorg, zorginstellingen en zorggebruikers.

Er zijn natuurlijk grote verschillen, maar evenals Henk Kamp zegt van Rijn vaak dat het nu eenmaal moest. "Iemand moest verantwoordelijkheid nemen voor de grote problemen die er waren."

Daarom wist ook Martin van Rijn dat het moeilijk zou worden. Dat hij als staatssecretaris op het zorgdossier niet populair zou worden. "Lid zijn van de PvdA is net zoiets als Feyenoord-supporter zijn. Dat doe je soms niet voor je lol. Je hebt niet altijd succes." Er wordt gelachen. Dan ernstiger: "We moeten elk dubbeltje omdraaien. We moeten echt bezuinigen. Dat verhaal moet verteld en uitgelegd worden."

Met gebogen rug hoort Van Rijn van de Zeeuwse besognes. Late keukentafelgesprekken, pgb-ellende, concurrerende ziekenhuizen, hoge rekeningen, verdwenen huishoudelijke hulp. Hij heeft het allemaal eerder gehoord. 'Maatwerk' is zijn antwoord steeds, 'maatwerk'.

Ook schoolmanager en kandidaat-Statenlid Anita Pijpelink hoort als één van de Zeeuwse gezichten van de PvdA de teleurstelling op straat of bij de mensen thuis. Ze doet het dit jaar voor het eerst. Nu ze veertig is, wil ze een oude droom waarmaken: de politiek in, campagne voeren en hopelijk het verschil kunnen maken.

Deze week merkte ze tijdens het uitdelen van de klassieke rode rozen hoe lastig het is geworden de oude achterban te verleiden tot een PvdA-stem. De landelijke samenwerking met VVD heeft kwaad bloed gezet. "Een meneer was zo boos en teleurgesteld", vertelt ze. "Ik zit al 24 uur met die man in mijn hoofd. Die man stond te trillen op zijn benen. In de zeventig was hij, met een chronisch zieke vrouw. Twee jaar geleden stemde hij PvdA, overtuigd door Diederik Samsom." Nu wil de man SP stemmen.

Pijpelink: "Als ik gekozen word, ga ik als eerste naar die man terug. Hij vroeg me of ik zijn zorgen kon doorgeven aan Asscher en Samsom. Dat wil ik echt doen."

Martin van Rijn: Lid zijn van de PvdA is net zoiets als Feyenoord-supporter zijn. Dat doe je soms niet voor je lol.

VVD-lijsttrekker Kees Bierens: Eén zwart schaap betekent niet dat de hele familie verrot is

Minister Kamp is een professional, hij laat zich niet uit het veld slaan door de tegenslagen bij de VVD.

Bij de Sluiskilbrug hoort Kamp de wensen aan partijgenoot Kees Bierens (links). De minister 'zal het allemaal meenemen naar Den Haag'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden