Gebrselassie triomfator en slachtoffer

ATLANTA - Op slippers strompelde Haile Gebrselassie naar het erepodium. Even eerder waren tranen van woede in zijn ogen gesprongen en fulmineerde deze anders zo ingetogen, vriendelijke man tegen organisatoren. Niets wees na de enerverende tien kilometer op de euforie die de Ethiopiër bij successen pleegt uit te stralen. Integendeel, de grootheid van de lange afstanden voelde zich een slachtoffer. Bedrogen en beledigd door de onbenullen die het olympisch stadion van zijn atletiekbaan voorzagen.

Met een droom, een zichzelf opgelegde missie eigenlijk, is Haile Gebrselassie naar Atlanta gekomen. Al zijn voorgaande triomfen en fabelachtige wereldrecords staan in dienst van dat ene verheven doel: evenaring van zijn illustere landgenoot Miruts Yifter, die in Moskou (1980) de olympische titels op de vijf en tien kilometer won. Als iemand ertoe in staat moet worden geacht op dezelfde wijze deel te gaan uitmaken van de Ethiopische geschiedenis, dan is het de atleet die al jaren spot met alle gangbare normen op loopgebied. Maar zelfs zijn lichaam kent grenzen zo bleek kort na de triomf over de Keniaan Paul Tergat.

De interviewzaal is na de rijke Amerikaanse medaillestroom vrijwel leeggelopen. De aandacht van het selecte gezelschap gaat in eerste instantie uit naar Salah Hissou, die Marokko slechts aan brons hielp daar zijn titelverdediger Kalid Skah faalde. Hissou spreekt over de enorme ontwikkeling die de tien kilometer de afgelopen Olympiade heeft doorgemaakt. De tijd waarmee Skah vier jaar geleden de finale won, was in Atlanta al in de series een vereiste. Daarmee werd de olympische finale (winnende tijd Gebrselassie 27.07,34, olympisch record) in de broeierige buitenlucht enkele dagen later zo'n slopende ervaring.

Het sombere hoofd van Gebrselassie rust in zijn handen, geduldig wacht hij zijn kans af. Gewezen wordt op de wijze waarop hij zich met nationale vlag door zijn eretocht worstelde, is het lichaam nog wel in staat tot serie en finale (donderdag en zaterdag) die tot goud op de vijf kilometer moeten leiden? “Dank U voor deze vraag”, antwoordt de atleet beleefd, om zich vervolgens met een mengeling van verbazing en woede tot de olympische organisatoren te richten. “Deze baan is niet gemaakt voor ons sporters. Het is onmogelijk om er goed op te lopen, ik waan me op de weg. Ik heb overal op de wereld aan wedstrijden deelgenomen, maar dit heb ik nog nooit meegemaakt. Ik weet niet waar ze hem van hebben gemaakt, maar ze is voor lange afstanden onmogelijk.” Even hapert Gebrselassie, om met verstikte stem te vervolgen: “Ik kan niet meer lopen. Mijn voeten voelen slecht. Je moet ze eens zien, het is niet te geloven.”

Aanslag

Al in de serie van de tien kilometer had de geëmotioneerde atleet zich vrijdag een blaartje op zijn voet gelopen, die bij aanvang van de finale nog niet dicht was. Wie loopt voelt geen pijn. Die welt pas na afloop, wanneer de schade zoveel groter is. Volgens Jos Hermens, de manager en sportief begeleider van de Ethiopische grootheid, is Gebrselassie desondanks vastbesloten op de vijf kilometer te starten. “Ik ben daar niet voor, dit was een aanslag op zijn lichaam. Maar wie ben ik, als hij perse wil. Het is zijn droom. Yifter hè, zijn grote voorbeeld.” De atleet blijkt niet te vermurwen. Hij zegt dat hij niet kan lopen, dus einde hoofdstuk? Wanhopig: “Ik kwam hier voor de vijf en tien kilometer. Ik moet, ik mòet de vijf kilometer lopen. Dat is het enige waarvoor ik hier ben.”

Hermens hinkt tussen ontzag en verontwaardiging na de fysieke en taktische overmacht die zijn ster voor de ogen van 80 000 aanwezigen demonstreerde. Het merendeel Amerikanen, die volstrekt niet beseffen wat zich daar in dat groepje lijdende Afrikanen afspeelt. Zij zijn gekomen voor nationale successen, zoals de Amerikaanse media vrijwel geen aandacht hebben voor de Ethiopiër die zich had voorgenomen die àndere ster van de Spelen te worden. Het is immers de avond van Carl Lewis en Michael Johnson, mensen waarvoor de atletiekbaan in de wijk Summerhill speciaal is toegerust: keihard en extreem snel verend kunststof. Geschikt voor wereldrecords op de explosieve onderdelen, maar daarentegen een gevaar voor pezen en gewrichten van deelnemers aan midden- en lange afstanden.

Van het olympisch stadion wordt terstond na de Centennial Games bijna éénderde deel gesloopt, de accommodatie is gebouwd om dienst te doen als honkbal-arena voor de Atlanta Braves. “De baan is maar voor één doel gemaakt”, zegt Hermens. “Om hem er zo snel mogelijk weer uit te kunnen halen. Ze hebben hem rechtstreeks op beton geplakt, normaal zit er voor de demping een laag asfalt tussen.”

Al tijdens de Amerikaanse trails stond het supersnelle tapijt bloot aan hevige kritiek. Zelfs de sprinters moesten wennen aan de klappen die ze kregen van het spijkerharde rubber, dat de energie van elke stap meteen terugslaat naar het lichaam. De sprinters klaagden over disbalans en spierpijn; Carl Lewis onderschatte destijds die gevolgen, liet zich niet adequaat verzorgen en miste de Amerikaanse ploeg op de 100 en 200 meter.

Het organisatiecomité koos voor het snelste materiaal, Mondo Super X. De gezamenlijke dikte van de laag die op het beton ligt is slechts 1.2 centimeter. De onderlaag is relatief zacht en fungeert als springplank; de toplaag is harder dan ooit. Mooier kan het niet, voor hen die de hoogste snelheden willen ontwikkelen. Zo liep Michael Johnson er tijdens de trails zijn wereldrecord op de 200 meter. Maar het is inderdaad een gruwel voor alle anderen.

Er is zelfs gesuggereerd dat de baan niet voldoet aan de eisen die in IAAF's reglementen staan verwoord. Die beschuldiging wordt uiteraard onkend door zowel fabrikant als federatie. Maar wat is dat waard, de IAAF in het algemeen en haar voorzitter Primo Nebiolo in het bijzonder zijn de afgelopen jaren bij tal van corruptie-schandalen betrokken geweest zonder hun onschendbaarheid te verliezen. Een ervan kwam aan het licht na de wereldkampioenschappen van 1991 in Tokio. Speciaal voor dat evenement was een soortgelijke ondergrond als die van Atlanta ontworpen. Er werden opzienbarende wereldrecords op de 100 meter en vooral verspringen (Bob Beamon onttroond door Mike Powell) gevestigd. En velen liepen zich erop kapot.

Doorzichtig

Dat laatste was de IAAF een zorg, de bedoeling was dat de memorabele prestaties het Olympisch toernooi van een jaar later in de schaduw zouden stellen. Het was een doorzichtige strategie in de commerciële en prestigieuze strijd die de IAAF van IOC-lid Nebiolo voert tegen ... het IOC. Nader onderzoek wees pas later uit dat de baan van Tokio nìet aan de IAAF-normen voldeed. Zoals het wereldrecord dat Carl Lewis er op de 100 meter liep eigenlijk niet voor erkenning in aanmerking mocht komen. Zij was tot stand gekomen in een race die begon met een valse start van de Dennis Mitchell. De Amerikaan reageerde ongeoorloofd snel op de knal van het pistool, vergelijkbaar met de fout die titelverdediger Linford Christie zaterdag zijn diskwalificatie opleverde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden