Gebrek aan eenpersoonskamers leidt tot gestoorde nachtrust en agressief gedrag

Van een onzer verslaggevers WEESP - Toen de 83-jarige mevrouw steeds meer in de war raakte, werd het ook voor haar dochter een steeds grotere opgave om moeder in de gaten te houden. Ze woonde weliswaar twee straten verder en de thuiszorg kwam een paar maal per dag langs, maar de dochter was ook al flink in de zestig. De huisarts adviseerde het verpleeghuis.

Het duurde toch nog ruim drie maanden eer mevrouw Dirks op een kille winterochtend werd voorgereden. De dochter was meegekomen, maar dat was dan ook het enige vertrouwde. Hoe het personeel in het huis ook zijn best deed, mevrouw Dirks ging de volgende dagen en weken gaandeweg steeds verder achteruit. Soms moest ze huilen, dan weer gilde ze of ging ze schelden. Dat laatste was al helemaal niet gewoon voor haar, maar het verlies aan decorum dat deze toch zo vriendelijke vrouw vertoonde, maakte haar dochter alleen nog maar ongeruster.

Verzet

Wim Teunissen, de directeur van verpleeghuis Hogewey in Weesp, herkent het verschijnsel. “Mensen die in het verpleeghuis geplaatst worden, beginnen dikwijls met verzet, ze willen weg, eruit. Na zo'n strijd volgt een soort berusting en wij zien dan vaak dat men snel verder wegzinkt in de dementie.”

Wie in een verpleeghuis wordt opgenomen, moet zich aan de daar geldende regels aanpassen. De bewoners moeten eten, wassen en plassen op tijden die de instelling goed uitkomen. Mensen raken daardoor hun houvast kwijt en bij velen kan de aandoening verergeren. Teunissen schrijft deze 'inrichtingsgekte' toe aan de plotselinge verandering in de leefsituatie. “Van het vertrouwde huis komt men van het ene moment op het andere in een omgeving waarin amper meer sprake is van privacy.”

Bewoners van verpleeghuizen hebben dikwijls een tasje met foto's bij zich. Het is hun enige privédomein. Voor mensen die opgenomen worden in een verpleeghuis is in de meeste gevallen niet meer dan een bed, een gordijn en een nachtkastje. Voor de ruim 50 000 verpleeghuispatiënten in Nederland zijn er volgens het deze maand verschenen advies van de voorlopige Raad voor de Volksgezondheid nog geen 8 000 eenpersoonskamers beschikbaar. Meer dan 31 000 patiënten slapen zelfs op vier, vijf, zespersoonskamers. Het levert een herhaaldelijk gestoorde nachtrust op, die als gevolg heeft dat men agressief of depressief gedrag vertoont.

Gesloten

“Het is nodig dat verpleeghuisbewoners meer privacy krijgen,” constateert de Raad voor de Volksgezondheid. “De bewoners zijn afhankelijk van het personeel en de regels van het huis, het verpleeghuis is een gesloten wereld en er is nauwelijks persoonlijke woonruimte. Bewoners voelen zich daarom onmachtig en ondergeschikt aan de organisatie. Ze willen met respect worden behandeld, eigen keuzen kunnen maken en een eigen kamer hebben.”

Hoewel het verpleeghuis Hogewey te boek staat als een voorbeeldige instelling, waar de patiënten als klanten bejegend worden, slapen de gemiddeld 88-jarige mensen ook daar op drie-, vier-, en vijfpersoons kamers. “Er zijn enkele éénspersoons kamers,” vertelt Teunissen, “die speciaal bedoeld zijn voor zwaar zieke of terminale patiënten, maar die leveren vaak conflict op. Wanneer een herstelde zieke zijn éénspersoons kamer moet verlaten, geeft dat ongenoegen. Men snapt het wel, maar men kiest er bepaald niet voor om weer terug te gaan naar slaapzaaltjes.”

“Meerpersoons is heel erg,” zegt de verpleeghuisdirecteur. “Men heeft geen goede nachtrust, wordt steeds gestoord. Het ontbreken van elke keuze geldt voor de bewoners als een schrikbeeld. Dat leidt weer tot agressief gedrag tot en met geweld. De bewoners van Hogewey zijn allen dement. Als ze in een te kleine ruimte worden gepropt, gaan mensen elkaar plagen. Men is gedesoriënteerd en kan als gevolg van het ontbreken van woorden geen contact met elkaar hebben. Men voelt zich machteloos, hetgeen bij de een leidt tot wild geschreeuw en bij een ander tot wegloopgedrag.” In verpleeghuizen die meer somatische patiënten hebben is multiple pathologie aan de orde van de dag. Men heeft allerlei aandoeningen, maar bijna ieder heeft ook daar gedragsstoornissen.

Prijzen

Verpleeghuis Hogewey heeft verschillende prijzen gewonnen en is hooggeroemd omdat de dementerende ouderen er in woongroepen van tien mensen samenwonen, waarbij gestreefd is naar behoud van de leefstijl van vroeger. “Mensen blijven door deze vorm van privacy langer fit,” vertelt Teunissen. “Ze zijn langer aanspreekbaar en minder gedesoriënteerd en daardoor is de familie meer betrokken bij de ouderen.” In Hogewey is een vereniging van vrienden en een familieraad die betrokken worden bij de verzorging.

Teunissen: “Als je wat mankeert, heb je in het algemeen niks meer te zeggen. Waar je ook komt in de gezondheidszorg, in het ziekenhuis, bij de Riagg of bij een eenvoudige medische keuring, de professional maakt uit hoe het moet. Dat hebben wij in ons verpleeghuis 180 graden omgedraaid.”

Maar de meerpersoons slaapkamers zijn gebleven. Teunissen heeft daarom plannen gereed om ook in zijn verpleeghuis eenpersoonskamers te bouwen. Hij wil die in aparte huizen bouwen. Van de plannen daartoe werd door het ministerie in september vorig jaar gezegd dat zij niet in heroverweging zouden worden genomen. Dat was goed bericht, maar eind maart van dit jaar kreeg hij te horen dat de plannen toch weer in de ijskast moeten. “Het geld van de bank was er, maar de toestemming om te gaan bouwen ontbreekt. Dus kunnen we niets doen. Zo gaat er weer een jaar verloren. In 1996 wordt amper in de verpleeghuiszorg geïnvesteerd. Zo leveren de ouderen hun bijdrage aan de Nederlandse toetreding tot de Emu,” zegt hij bitter.

Het bouwen van eenpersoonskamers, het punt waar het in de privacy om draait, kost op jaarbasis ongeveer vijftig miljoen gulden. “Peanuts, vergeleken bij een budget voor gezondheidszorg van vijftig miljard. Maar er zijn wel mogelijkheden voor kostbare IVF-behandelingen. Misschien is de lobby die daaraan werkt wat krachtiger dan de dementerende ouderen, die hun laatste jaren in een huis moeten slijten.”

“De persoonlijke levenssfeer is essentieel voor een menswaardig bestaan,” concludeert de Raad voor de Volksgezondheid. “De Grondwet vereist daarom eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, maar dan moet die er wel zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden