Gebrek aan debat breekt VVD steeds meer op

Kamerleden gaan in het land het regeerakkoord 'uitleggen'. Debat over de partijkoers is bijna verboden. Leden zijn klapvee.

Terwijl PvdA-leider Diederik Samsom zich openstelt voor kritiek op het nieuwe regeerakkoord, zowel in de Tweede Kamer als in dialoog met zijn partij, wil de VVD het regeerakkoord gaan 'uitleggen'. Door de storm aan kritiek die is opgestoken, heeft het VVD-bestuur in allerijl partijbijeenkomsten uitgeschreven. Er zou sprake zijn van voorbarige conclusies en een 'uitermate vertekend beeld'. Op die regionale bijeenkomsten gaan Tweede Kamerleden de ongeruste leden uitleggen dat het allemaal wel meevalt met die heikele punten in het regeerakkoord. Ruimte voor discussie is er niet, want de fractie heeft vorige week nog eens omstandig verklaard dat ze achter het regeerakkoord staat en dat de schade voor de achterban heus meevalt. De VVD neemt haar leden en achterban met die boodschap weinig serieus.

De VVD loopt achter de feiten aan. Dat komt omdat ze niet leert hoe ze kritiek moet verwerken en dat ze niet openstaat voor kritiek. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de verbeten respons van het partijbestuur toen deze zomer een aantal VVD-leden een kritisch stuk publiceerden over het voornemen in het concept-verkiezingsprogramma om 3 miljard te bezuinigen op ontwikkelingshulp. Een door de ledenraad aangenomen amendement dat zich positief uitsprak over ontwikkelingssamenwerking was niet terug te vinden in het definitieve verkiezingsprogramma.

Een vergelijkbare ervaring had de denktank Liberaal Groen toen ze met een groep actieve partijleden, onder wie partijprominenten Ed Nijpels en Pieter Winsemius, een tienpuntenplan opstelde om de discussie in de partij over duurzaamheid los te maken. De partijleiding zat daar niet op te wachten en verzocht dringend het stuk niet te publiceren. Eerder ervoer een aantal partijcommissies, zoals de commissie die zich boog over de heikele hypotheekrente-aftrek, eveneens dat interne partijdiscussies over de politieke koers niet gewenst zijn of zelfs bijna verboden. 'We moeten eenheid uitstralen', was en is het adagium.

Sinds de VVD na het vierde kabinet Balkenende haar oppositierol heeft ingeruild voor het regeringspluche, leeft bij haar de kennelijke overtuiging dat debat in de partij het electorale succes aantast, en alleen een monolitische boodschap de VVD verder brengt. Zie de weinig intelligente campagneposters bij de laatste Kamerverkiezingen.

Een monolitische benadering is voor een volwassen partij in een moderne samenleving echter volstrekt achterhaald. Dat strookt niet met hoe de leden over hun rol binnen de partij denken, hoe ze bezig zijn met de sociale media, en maatschappelijk actief zijn. Leden zoeken juist het debat en willen geen klapvee zijn op congressen. Een illustratie daarvan is het feit dat alle amendementen die Liberaal Groen op het congres in augustus indiende op het verkiezingsprogramma, ondanks een negatief stemadvies van het hoofdbestuur, stuk voor stuk werden aangenomen.

Het zou voor de VVD veel gezonder zijn om kritische geesten toe te laten tot de partij en ruimte te bieden voor debat, in plaats van afwijkende standpunten in te dammen. De partijtop, een getalsmatig kleine groep, moet zich daarom kwetsbaarder durven opstellen. De partij kan daardoor alleen maar winnen aan inhoud en politieke kracht.

De komende dagen zullen de VVD-Kamerleden op tournee in het land ervaren hoe kritisch hun achterban is over het regeerakkoord, en misschien nog wel kritischer over de halsstarrige houding en de geringe ruimte die voor politiek debat wordt geboden. Het is te hopen dat het partijbestuur daar voor de toekomst wijze lessen uit trekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden