De aanwinst

Geblauwdrukte algen op het kruispunt van wetenschap en kunst

Het boek bevat 307 blauwdrukken van algen en zeewieren. Beeld Trouw
Het boek bevat 307 blauwdrukken van algen en zeewieren.Beeld Trouw

Conservator fotografie Hans Rooseboom van het Rijksmuseum is trots op de aankoop van het boek ‘Photographs of British Algae’, gemaakt door Anna Atkins tussen 1843 en 1853.

In de band zijn 307 blauwdrukken van algen en zeewieren te zien: in wit en lichtblauw staan de omtrekken van de planten tegen een Pruissischblauwe achtergrond, hun wetenschappelijke naam is eronder geschreven.

In 1841 verscheen er een handboek over Britse algen zonder illustraties. Anna Atkins (1799-1871) was amateurbotanicus en besloot die ontbrekende illustraties te maken, in een uiterst moderne techniek. Via haar vader, die ook natuurwetenschapper was, had ze in 1839 gehoord over de uitvinding van de fotografie.

John Herschel, een van de wetenschappers betrokken bij die uitvinding, woonde bij de familie Atkins in de buurt. Hij ontwikkelde in 1842 de cyanotypie, een techniek waarmee zonder veel chemicaliën een reproductie kon worden gemaakt van een tekst, lijntekening of voorwerp. Een camera of lens kwam er niet aan te pas. Iedere ‘foto’ is een unicum, en moest zo’n vijf tot tien minuten worden belicht met zonlicht, gespoeld met water en gedroogd.

Kruispunt

Vooral architecten hebben nog lang gebruikgemaakt van deze techniek voor het reproduceren van ontwerptekeningen. Atkins leerde de methode, en nog voordat Henry Fox Talbot, uitvinder van het negatief, een jaar later aan zijn eerste, wél grotendeels met een camera gemaakte fotoboek kon beginnen, ging ze aan de slag. Vanwege het bewerkelijke proces en de grote hoeveelheid platen (zo’n tienduizend) kostte het Atkins tien jaar om de boeken te maken - Talbot was al in 1846 klaar met zijn ‘Pencil of Nature’.

Atkins stuurde de platen naar Britse natuurwetenschappelijke instituten en bevriende wetenschappers: er zijn nu twintig complete exemplaren bekend. “We hebben jarenlang geaasd op een goed exemplaar”, vertelt Rooseboom. Hij noemt het ‘een werk op het kruispunt van wetenschap en kunst’; hoewel het Atkins vooral om het nauwkeurig weergeven en reproduceren van de algen ging, zijn de helderblauwe vellen met de mysterieuze vormen voor hedendaagse ogen ook erg mooi.

Voor 450.000 euro kon het Rijkmuseum (met steun van de BankGiro Loterij, de familie W. Cordia en het Paul Huf Fonds) dit exemplaar vorig jaar kopen van een Amerikaanse kunstenaar. Het boek is vanaf 17 juni te zien in de tentoonstelling ‘New Realities’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden