Reizen

Gdansk is het mooist vanaf het water

Kano overhalen in watervesting Gdansk Beeld Bert Stok

Trapgevels en torens van baksteen in een heuse watervesting: de nauwe band tussen het Poolse Gdansk en de Lage Landen is nog altijd goed zichtbaar. De stad is, net als Amsterdam, het mooist vanaf het water.

Werk van Nederlandse bouwmeesters en kunstenaars is te vinden in de hoofdstraat Dluga/Dlugi Targ: Stadhuis, Artusa huis, Neptunus fontein en Gouden Poort.

We glippen de stad in door een 'katteluikje' naast de grote sluisdeuren. Vaart maken met de kano, een beetje bijsturen, snel de peddels langszij en het donker in. Best wel eng. Maar al gauw is er weer licht en voert de rivier de Motlawa ons de oude stad in.

Gdansk ligt aan de voet van de Kasjoebische heuvels in het laagland van de Wisla-delta. Aan de polderzijde is de stad afgeschermd door vestingwerken met een brede gracht. Op dat water wanen we ons in een Hollandse watervesting als Naarden of Heusden. Zwanen glijden langs of zoeken voedsel: kont omhoog, kop onder water. Komen we te dichtbij dan zwemmen ze langzaam weg. Geen plek om fanatiek te kanoën, een paar slagen en dan lekker uitdrijven in het zonnetje. Rustig peddelen, dat doen de fietsers ook hoog op de vestingwal.

De bakstenen bastions heten hier Zubr (Bizon) en Wilk (Hert). Het is ongelooflijk: ondanks de oprukkende moderniteit reikt de polder nog tot aan de vestinggracht. We hebben zin om achter de leden van kajakclub 'Zabi Kruk' het weidse land in te varen, maar nemen toch het katteluikje. Zonder goede kaart verdwaal je geheid in al de sloten en kanalen. Na een kwartiertje peddelen komen we in het toeristengewoel bij de middeleeuwse Kraanpoort. Alles hier ademt de sfeer van een Hollandse stad.

Gevels aan de hoofdstraat Dlugi Targ Beeld Bert Stok

Op de kades trekt een stoet dagjesmensen langs de overvolle terrassen. Van zuid naar noord liggen negen stadspoorten langs de Motlawakade, de zogenoemde waterpoorten. De Kraanpoort is de meest spectaculaire. De houten voorwand reikt ver over de kade. In de krochten van de poort liepen mannen als hamsters in een tredmolen om zakken graan in schepen te takelen. Loodrecht op de kade negen straten die eindigen in landpoorten. Negen rechte straten, negen waterpoorten en negen landpoorten, makkelijker kan een stad het je niet maken om de weg te vinden.

"Prosze" (alsjeblieft). Een vriendelijke suppoost van het stadhuis schiet toe met helblauwe matjes. We liggen net met onze rug op de tegels van de Rode Zaal om het beschilderde plafond te bestuderen, maar wippen graag weer even op voor wat comfort.

Het werk van Izaak van den Blocke is zo rijk aan details dat je hier niet zomaar weg bent. Hij was een van de schilders en bouwmeesters uit de Lage Landen die glans gaven aan de Gouden Eeuw van de havenstad. Van den Blocke laat de stad ook op het plafond schitteren, haar kerken en waterpoorten staan in volle glorie boven op een triomfboog. Op de voorgrond zien we groepjes burgermannen, allen in het zwart, als gelijken onder elkaar. Het ziet er vertrouwd Amsterdams uit.

De Poolse koning had in die tijd net zo weinig over de stad te zeggen als Prins Maurits over de heren van Amsterdam. Ook was de stad niet katholiek zoals de koning, maar protestants. Het tweede deel van de plafondschildering verwijst naar de aanvoer van hout, granen en salpeter uit het Poolse achterland, belangrijk voor de Oostzeehandel. Daarvan profiteerde ook de belangrijkste handelspartner, Amsterdam. Het rood- wit-blauw van de Republiek wappert fier op een schip boven ons op het plafond.

Gdansk lijkt in alles op Amsterdam Beeld Bert Stok

Weer buiten doet de middagzon de trapgevels fonkelen boven het geroezemoes van de Langstraat. De grondtoon is het bruin van baksteen en dakpan. Die kwamen uit Holland, als ballast voor de schepen die vol Poolse waar teruggingen. Het zijn vooral de kerken die er baksteen-Hollands uitzien. De woonhuizen daarentegen zijn kleurrijker en uitbundiger dan aan de Amsterdamse grachten. 

Overal staren je beelden aan en ook de kwast is vaak in de pot met goudverf gedoopt. Tot zo'n twintig jaar geleden zat er nog maar bar weinig verf op de muren. Hoe we de stad van toen herinneren, is in sommige achterafstraten nog te zien. Grauwgrijs stucwerk en lange rijen huizen met steeds hetzelfde kozijnritme, resultaat van kordaat opgepakte herbouw in de karige jaren na de Tweede Wereldoorlog. Na de Russische verovering stond nog maar een vijfde van de binnenstad overeind. In het stadhuis zagen we een zwart-witfoto van de stad uit 1945. Niets dan puin, een paar muren stonden nog overeind. Maar de plafondschildering is origineel, werd ons verzekerd. Het raadhuis met zijn dikke muren bleef overeind.

Houtsnijwerk in stadspaleis Dwor Artusa Beeld Bert Stok

Bij het naoorlogse herstel werd niet teruggegrepen op het rijke Duitse verleden van de stad, maar werden de 16de-eeuwse invloeden van de Lage Landen in de gebouwen aangedikt. Er is een Dom Holenderski (Holland Huis) maar Duitstalige gevelopschriften zul je niet vinden. Als je aan mensen in Gdansk vraagt naar hun roots, dan liggen die niet in de havenstad. In 1945 is de voornamelijk Duits sprekende stadsbevolking verdreven en vervangen door Polen uit gebieden die toen door de Sovjet-Unie zijn ingelijfd. Gek gevoel om in een oude stad te lopen waar de bewoners 'nieuw' zijn.

De watervesting van Gdansk Beeld Bert Stok

"Zullen we nog even langs Lech Walesa peddelen?" We liggen met onze kano in het riet op het punt waar de Motlawa uitstroomt in de brede Wisla (ooit de Weichsel). Rondom fikse zeeschepen en grote kranen om ze van hun lading te verlossen. Even verderop liggen de restanten van de Leninwerf waar de opstand tegen het communistische regime begon. Daar waren we een paar dagen geleden in het gloednieuwe European Solidarity Centre, een imposant gebouw dat als een schip op de helling van de werf lijkt te liggen. 

Niet alleen vakbondsman met de grote snor houdt daar kantoor, je kunt er ook de val van het arbeidersparadijs herbeleven in een flitsende multimediale tentoonstelling. De werf zelf is behoorlijk onttakeld. Door de poort die Walesa en zijn medestrijders barricadeerden trekken tegenwoordig alleen nog toeristen. Ergens achteraf worden nog wieken van windmolens gebouwd. Zuur dat slechts een fractie van de 7000 arbeiders hier nog aan het werk is. Een hekgolf van een speedboot laat ons bijna kapseizen. Snel zoeken we het stille water van de vestinggracht weer op.

Praktische informatie

visitgdansk.com
Kanoverhuur: Zabi Kruk 15 Gdansk zabikruk.pl
European Solidarity Centre ecs.gda.pl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden