Gazproms monopolie onder druk

energie | Russische concurrenten van Gazprom willen toestemming om gas te exporteren, nu het op de binnenlandse markt te weinig oplevert. 'De vrees bestaat dat de markt in elkaar klapt.'

Het rommelt in de Russische gassector. Diverse bedrijven willen graag gas exporteren naar het Westen. Voor westerse landen zou dat prettig zijn, want het Russische gas wordt dan goedkoper. Maar het Kremlin voelt er niets voor en wil niet tornen aan het exportmonopolie van gasgigant Gazprom.

Dat onafhankelijke maatschappijen als Rosneft en Novatek, de potentiële concurrenten van Gazprom, al jarenlang op het vinkentouw zitten, is geen wonder. Volgens de Russische wet mag alleen Gazprom via het bestaande leidingennetwerk gas exporteren.

De overige bedrijven die in Rusland gas winnen, mogen dat alleen leveren aan de binnenlandse markt. Maar als gevolg van de crisis neemt de consumptie van gas in Rusland af. Bovendien heeft de overheid de binnenlandse gasprijzen bevroren. Export wordt daardoor extra aantrekkelijk.

In 2013 behaalden de 'onafhankelijken' - overigens wel geleid door leden uit president Poetins entourage, zoals Igor Setsjin (Rosneft) en Gennadi Timtsjenko (Novatek) - na intensief lobbywerk een eerste overwinning. De export van vloeibaar gas werd vrijgegeven: een barst in het monopolie van Gazprom.

Lagere prijs

Rosneft en Novatek hopen voort te bouwen op dat succes, maar vinden Gazprom op hun weg. "Als we nu nog iemand op de markt toelaten, zal niet alleen Gazprom daaronder lijden, maar ook de Russische staatskas", zei Gazprom-topman Aleksandr Medvedev. Het is een argument waar het Kremlin in de huidige, economisch zware tijden gevoelig voor is.

"Als de onafhankelijken het recht krijgen te exporteren, bijvoorbeeld naar Europa, dan is het duidelijk dat ze gas aanbieden voor een prijs die lager ligt dan die van Gazprom. Anders zal niemand het kopen", zegt Vjatsjeslav Koelagin, directeur van het Centrum voor de Studie van Energiemarkten aan het Moskouse Instituut voor Energie-onderzoek. "Vervolgens moet Gazprom met zijn prijs daaronder gaan zitten. De vrees bestaat dat de markt dan in elkaar klapt en daar zou de Russische begroting onder lijden.

"Het is waar dat zo'n prijzenslag kan leiden tot een groter aandeel van Russisch gas in Europa. Maar wat zal men daar zeggen als de afhankelijkheid van Rusland groeit van 30 procent naar bijvoorbeeld 50 procent?" Rosneft en Novatek betogen dat er meer Russisch gas zal worden verkocht als de markt wordt vrijgegeven. En dat de Russische overheid er uiteindelijk meer geld aan zal overhouden.

Sociale onrust

Maar die tegenargumenten maken geen indruk. De Russische minister van energie, Aleksandr Novak, heeft laten weten dat Rusland zal vasthouden aan 'één enkel exportkanaal'. Dat is en blijft Gazprom.

Dat het Kremlin stoïcijns blijft onder de smeekbeden van Gazproms concurrenten heeft ook een politieke reden, verklaart Koelagin. In tegenstelling tot Novatek, Rosneft of Lukoil is Gazprom verplicht gas te leveren aan gebieden waar dat volstrekt onrendabel is, zoals de noordelijke Kaukasus en het Verre Oosten. Als de gasleveranties daar stokken, kan dat leiden tot sociale onrust.

"Gazprom kan dat alleen realiseren met het geld dat het verdient met de export", legt Koelagin uit. "Als we morgen plotseling iedereen toestaan gas te exporteren en de prijs op de buitenlandse markt aantrekkelijk is, gaan alle onafhankelijke producenten daar hun gas verkopen. Op de binnenlandse markt blijft alleen Gazprom achter, dat verplicht is aan iedereen te leveren.

"Maar Gazprom zal dan veel minder extra inkomsten hebben en kan in die situatie failliet gaan. Een faillissement van Gazprom is een probleem voor iedereen in het land, want de helft van de stroom en de warmte die Rusland verbruikt, is afkomstig van gas."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden