Column

Gaudeamus Igitur is Nederlands erfgoed

Beeld anp

Eeuwenlang hebben studenten de lof gezongen van 'meisjes, makkelijk en mooi', en in Groningen stellen leden van studentencorps Vindicat een lijst op met de seksuele deugden van vrouwelijke eerstejaars. Er zullen mensen zijn die daar een oorzakelijk verband tussen zien.

Maar ook al voor dit incident vond universitair docente Joke Daemen van de Universiteit Utrecht dat het studentenlied Gaudeamus Igitur, waarin die gewraakte woorden te vinden zijn, moest verdwijnen uit het protocol van officiële aangelegenheden. Zoiets kan vandaag de dag echt niet meer, zo berichtte deze krant afgelopen week.

Zelf heb ik het loflied op het vrolijke studentenleven nooit gezongen. Ik studeerde in een tijd waarin 'het corps' zijn glans had moeten afstaan aan de 'studentenvakbond' ASVA en de lof van gewillige meisjes week voor Sovjetvriendelijke propaganda. Sommigen zagen daar een teken van vooruitgang in.

Uitwissen
Om mijn onwetendheid te verlichten skype ik naar mijn dochter, die Gaudeamus Igitur vele tientallen malen moet hebben gezongen. Wat ze ervan vindt? Vermoeid slaat ze haar ogen ten hemel: 'Dat weet je toch wel, pap. Als mensen zich niet meer willen realiseren dat sommige dingen uit andere tijden komen, dan kun je 90 procent van de geschiedenis wel uitwissen. Zo'n lied maakt je echt niet seksistisch.'

Eigenlijk, zegt ze, kende ze de hele passage over 'omnes virgines / faciles, formosae' niet eens. Het lied wordt vrijwel nooit in zijn geheel gezongen en die korte passage ligt ergens verborgen in het vijfde couplet. In het Latijn bovendien. Nee, dan gaat het er op de studentenfeesten van bier en gezang spontaan soms ruiger aan toe. Afwisselende beurtzang tussen jongens en meisjes die elkaar improviserenderwijs nogal grof kunnen bejegenen. Maar iedereen lacht ermee, zegt ze. Je weet dat het allemaal niet serieus bedoeld is.

Ernst, daar heeft mevr. Daemen misschien een beetje teveel van. Spontaan zou ik haar willen voordragen voor de nieuw in te stellen Ig-Nobelprijs voor spijkers op laag water. Maar hoe benepen ook, haar protest stuit onbedoeld op een andere ongerijmdheid. Nog maar een paar weken geleden werd de studenteverenigingscultuur toegevoegd aan de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed. En wat is studentencultuur zonder Gaudeamus Igitur, sinds eeuwen het op één na bekendste universitaire drinklied?

Beeldenstormster
Met één klap staat Joke Daemen zo te kijk als beeldenstormster tegen het Nederlandse Patrimonium. Misschien niet helemaal vergelijkbaar met wat IS deed in Palmyra of de Talibaan een paar jaar eerder met eeuwenoude Boeddhabeelden, maar zelfs in een verre schaduw daarvan zou je je niet graag ophouden. In het verlengde van de Nationale Inventaris ligt de erfgoedlijst van de Unesco en voor je het weet ben je wereldwijd een cultuurbarbaar.

Eén verschil is er wel tussen Palmyra en het zingen van Gaudeamus Igitur. Het eerste is een ding, het tweede een gebruik. Iets wat mensen dóen dus - en dat ophoudt te bestaan wanneer die mensen er geen zin meer in hebben. Een karakteristieke Hollandse molen kun je onderhouden en behoeden voor sloop, maar het molenaarsberoep (tot nu toe het enige immateriële vaderlandse erfgoed op de Unesco-lijst) houdt op wanneer niemand zich er meer toe geroepen voelt.

Materieel en immaterieel erfgoed: het klinkt als een logische parallel, maar eigenlijk zijn die twee onvergelijkbaar. Klompenmaken, krullebollen (een mij onbekend verschijnsel in Zeeuws-Vlaanderen), papierknipkunst, pijproken en sinds kort het Brabantse worstenbroodje: ze staan allemaal op de Nederlandse Inventaris van tradities die niet verloren mogen gaan. Vrome voornemens - maar ik vrees niet meer dan dát. Je kunt er wat promotie tegenaan gooien, en het nationale panacee van de subsidie natuurlijk. Maar elke traditie is levend en kan dus ook doodgaan; daar helpt geen lieve moedertje aan.

Mevr. Daemen zou de dood van het Gaudeamus Igitur bij de officiële gelegenheden van haar universiteit graag bespoedigen. Terwijl diezelfde universiteit, als draagster van Nederlandse cultuur, de plicht heeft het zingen ervan te steunen. Ik wens ze er in Utrecht veel sterkte mee.

Stop!
Verdwijnen zal het lied niet snel. Wie het op Youtube opzoekt, vindt er uitvoeringen van uit de hele wereld. En als verrassing een song van Melanie ('Beautiful people') Safka uit 1970 die er volgens Wikipedia op geïnspireerd is. Niet over willige meisjes, maar - geheel naar de geest van die tijd - een protest tegen teveel redelijkheid. Hij heet: 'Stop. I don't wanna hear it anymore!' Symbolischer kan Joke Daemen het zich niet wensen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden