Gauck zet Merkel in de schaduw

De bondspresident weet het publieke debat meer en meer naar zijn hand te zetten

ANTOINE VERBIJ

BERLIJN - Inmiddels gebeurt wat bondskanselier Angela Merkel van meet af aan vreesde. Ooit heeft ze tot twee maal toe geprobeerd de benoeming van Joachim Gauck tot bondspresident te verhinderen. Vergeefs. De strijder voor vrijheid en mensenrechten bekleedt nu twee jaar zijn ambt. En drukt meer dan Merkel lief is zijn stempel op de Duitse politiek.

Zijn jongste politieke klaroenstoot is zijn weigering vorige week om automatisch zijn handtekening te zetten onder een wet die parlementariërs hogere vergoedingen toekent. Hij wil, zo liet hij weten, eerst grondig laten uitzoeken of de wet wel in overeenstemming is met de constitutie.

De wet werd door de oppermachtige coalitie van CDU/CSU en SPD nogal haastig door het parlement gejaagd. Ze voorziet onder meer in een verhoging van de vergoedingen met tien procent. Door te weigeren zijn handtekening te zetten, bereikt Gauck twee dingen: uitstel van de invoering en heropening van het debat over de inkomsten van parlementariërs.

Daar zat de regering-Merkel niet op te wachten. Discussies over 'die zakkenvullers' wilde ze nu juist vermijden. Het begint steeds meer een kenmerk te worden van het op- treden van Gauck. De afgelopen maanden heeft hij regelmatig discussies aangezwengeld over thema's die in de regerende coalitie gevoelig liggen.

Bij verschillende gelegenheden heeft Gauck benadrukt dat Duitsland niet genoeg bijdraagt aan de opvang van vluchtelingen. Hij deed dat in zijn kersttoespraak, herhaalde zijn klacht na een bezoek aan een opvangkamp voor Syrische vluchtelingen in Turkije, en hamerde er deze week nog eens op in een rede voor de Evangelische Academie.

Geen land in Europa neemt zo veel vluchtelingen op, klonk de verdediging uit kringen van de CDU. Maar niet gemeten naar de omvang van de bevolking, rekende Gauck maandag voor. Gaucks interventie is niet zonder effect gebleven. De regeringen van de deelstaten hebben na Gaucks bezoek aan Turkije de aantallen op te nemen Syrische vluchtelingen verdubbeld.

Veel impact heeft ook Gaucks herhaalde vermaning dat Duitsland serieuzer moet nadenken over de inzet van het leger 'als laatste redmiddel' bij conflicten in het buitenland. De ministers van defensie en buitenlandse zaken, Van der Leyen en Steinmeier, hebben die visie inmiddels overgenomen. Bondkanselier Merkel volhardt in haar terughoudendheid.

Tegenstanders van militaire missies reageerden met buitensporige beledigingen. Een politicus van de Linkspartij noemde Gauck een 'weerzinwekkende oorlogshitser' en een omstreden CDU-lid plaatste op Facebook een afbeelding van Gauck als djihadist. Adviezen van politici om tegen beiden aanklachten in te dienen, heeft Gauck naast zich neergelegd.

Ondertussen ziet Merkel er naast de bondspresident steeds kleurlozer uit. Gauck bepaalt in sterkere mate waar men in Duitsland over debatteert dan de bondskanselier. Weekblad Die Zeit vindt dat jammer: ze hadden zo'n sterk duo kunnen vormen, gezien hun beider afkomst uit de DDR, hun evangelische achtergrond en hun Europese overtuigingen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden