Gas jaagt kiezers weg van PvdA

In de meeste Groningse gemeenten werd in 2010 de PvdA de grootste partij. Partijleider Diederik Samsom doet, met talloze bezoeken, zijn uiterste best dat zo te houden. Maar de Groningers zijn sceptisch. 'Ik hoor dat mensen òf lokaal, òf SP gaan stemmen.'

In Hoogezand-Sappemeer ontstond kort geleden een nieuwe partij: HS Centraal! Een afsplitsing van de Partij van de Arbeid. Want die, vinden de oprichters van HS Centraal, laat te veel de oren hangen naar Den Haag. Lokale belangen lijken wel ondergeschikt, zeggen ze. Bovendien: de kandidatencommissie had de ervaren raadsleden in een driftige vernieuwingsbeweging onderaan de kandidatenlijst gezet. Nu gaat HS Centraal! als aparte lijst de verkiezingen in. Een compleet programma is er nog niet. Maar wel één punt: "HS Centraal zal niet akkoord gaan met de herindeling voor er een oplossing is voor alle slachtoffers van aardbevingen", zo stelt partijsecretaris Nette Kruzenga.

Daarmee is HS Centraal! de enige partij in Hoogezand-Sappemeer die de aardgasproblematiek in haar verkiezingsprogramma heeft staan. Zelfs de lokale SP zegt er niets over. "Het begint nu pas een rol te spelen in onze gemeente", legt kandidaat-raadslid Marianne Pool van de SP uit. "Nu de gaskraan bij Loppersum verder wordt dichtgedraaid, vrezen de mensen dat er hier in de buurt meer naar gas geboord zal gaan worden." Te laat om er nog een tekst over op te nemen in het verkiezingsprogramma. "Bovendien", zegt Pool, "hebben veel partijen het idee dat de gas- en aardbevingsproblematiek niet per se een zaak van gemeenten is. Dat ligt toch meer bij de landelijke en de provinciale overheden. Het gaat hier langzaam. Er zijn hier in de gemeente ook aardbevingsschades, zeker. Al jaren. Men nam dat altijd maar voor lief. 'Hè die rot-Nam', zeiden ze dan. Maar dat je er ook tegen in het geweer kunt komen, dat blijkt eigenlijk nu pas."

Voor de SP in Hoogezand is het, net als voor menig andere partij, te laat om het programma nog aan te passen. Dat programma was de uitkomst van lange vergadersessies en werd vaak al afgelopen najaar vastgesteld. Aanpassingen zijn daarna niet meer aan de orde. Zodoende zit er voor Pool en de haren weinig anders op dan in de campagne flink solidair te zijn met de angst voor aardbevingen. "We dringen aan op een gemeentelijk inloopspreekuur", zegt Pool.

In Oldambt is het ongeveer hetzelfde verhaal. De verkiezingsprogramma's zwijgen in alle talen. Dat was logisch: zolang de gaspomp in Loppersum aanstond, bleef Oldambt buiten gevaar. Maar nu, na de aanpassingen van minister Kamp, kan Scheemda weleens een nieuw wingebied worden, en dat ligt in de gemeente Oldambt. Met alle risico's van dien voor inwoners en huizen. De Oldambter die zich zorgen maakt, vindt geen antwoorden in de verkiezingsprogramma's van de Verenigde Communistische Partij, en ook niet bij SP, PvdA, GroenLinks, CDA, D66 of VVD. Ook niet bij de lokale 'Groep HOP', of 'Oldambt aktief'. Evenmin is er over het gas een vraag opgenomen in de lokale Stemwijzer.

Prima oplossing
Maar één partij heeft er een speerpunt van gemaakt: de Partij van het Noorden. Die heeft een prima oplossing voor het probleem. De partij van het Noorden vindt dat de verdeling van de baten en van de lasten van de aardgaswinning te veel in het nadeel van het Noorden uitvalt. 'Dit dient drastisch te veranderen', stelt de partij. 'Het Noorden dient daarom over 25 procent van de aardgasbaten, die nu nog voor 100 procent in de staatskas vloeien, zelf te kunnen beschikken en verder een stem te hebben in de gaswinning zelf', stelt het verkiezingsprogramma. 'Het is op dit moment natuurlijk actueel', schrijft de partij op haar website. 'Maar de Partij voor het Noorden vindt dit al sinds haar oprichting, elf jaar geleden.'

"De lokale partijen en de SP zullen bij deze gemeenteraadsverkiezingen flink gaan winnen", zegt fractievoorzitter René Stayen van Algemeen Belang Ten Boer. "Als je bij demonstraties vraagt waar mensen op stemmen, dan is dat bijna altijd één van die twee. Zo af en toe is er een enkele PvdA'er, dan heb je het wel gehad." In Ten Boer hebben wel alle partijen een paragraaf van hun verkiezingsprogramma aan aardbevingen besteed. Daar was al eens een dijkverzakking en een massa-evacuatie. Maar het vertrouwen in landelijke, gevestigde partijen heeft volgens Stayen een flinke deuk opgelopen.

"Het is voor ons lokale partijen ook makkelijker", nuanceert hij. "Wij hoeven ons nu eenmaal niet te houden aan landelijke richtlijnen of afspraken. Daardoor kunnen wij wat makkelijker tegen de schenen van deze of gene schoppen. Maar dat is soms ook wel nodig"

De grootste scheen waartegen de lokale partijen schoppen is de financiële. Het kwaad zit hem vooral in de 1,2 miljard euro die minister Kamp Groningen beloofde. "Dat lijkt een hoop geld, maar dat gaat ook naar de dijken. Voor de mensen blijft er dan weinig meer over", zegt lijsttrekker Harry Rozema van de SP in Appingedam, waar de socialisten dit jaar voor het eerst meedoen.

In het Appingedamse partijprogramma komt het gas wèl voor. Rozema: "Er is nog geen regeling voor de waardedaling van woningen. Ik had ook scheuren in mijn woning. Die worden gerepareerd, maar reken er maar niet op dat je dan minder onroerende-zaakbelasting hoeft te betalen. Wij zijn niet tegen gaswinning, maar wel als het op deze manier gaat."

De lokale partij Gemeentebelangen Bedum haalde zich inmiddels de woede van de burgemeester van Winsum op de hals. De partij vindt dat van de 1,2 miljard die Kamp aan Groningen beloofde, 100 miljoen bestemd moet worden voor de huizen in Bedum. Burgemeester Rinus Michels van de gemeente vindt het ongepast. "Typisch politiek gepraat", zei hij voor de camera van RTV Noord. Hij vindt dat de partij over de rug van gedupeerde Groningers voor het eigen gewin gaat.

Ook in Delfzijl vraagt een lokale partij, de Lijst Stulp, om meer geld. "Wij van de Lijst Stulp vinden dat er vanuit de gasbaten minimaal 2 procent (200 miljoen) structureel terug moet vloeien naar de mensen in het aardbevingsgebied. En we willen dat de extra opbrengsten van het jaar 2013 van het Rijk in een fonds voor de provincie Groningen worden gestoken", meldt het verkiezingsprogramma.

Het wantrouwen jegens de Haagse partijen leidde tot een enorme aanwas van nieuwkomers in de gemeenten. In de hele provincie zijn er dertien lokale partijen bij gekomen. De SP doet mee in tien gemeenten, drie meer dan in 2010. Ook GroenLinks doet in meer gemeenten mee: in 2010 in veertien Groninger gemeenten, nu in achttien. D66 groeide van elf naar veertien afdelingen die aan de verkiezingen meedoen.

Zo deden in Eemsmond, hèt gebied waar veel aardbevingen plaatsvinden, in 2010 nog maar vijf partijen mee. Dit keer zijn het er zeven: naast PvdA, VVD, CDA, ChristenUnie en Gemeentebelangen wagen ook D66 en SP zich in de strijd.

D66 ziet de oplossing in meer en beter overleg met Den Haag, waarbij de lasten en de lusten eerlijker verdeeld worden. Maar de nieuwelingen van de SP stellen zich radicaler op. Het verkiezingsprogramma: 'Prioriteit één moet het gevoel van veiligheid onder de inwoners zijn, prioriteit twee een reële compensatie voor de inwoners die getroffen worden door de bevingen.'

Facebookpagina
Afdelingsvoorzitter Fred Herkströter van de SP in Eemsmond: "Onze afdeling is niet opgericht vanwege de gasproblematiek. We waren er al eerder. Nu komen die twee mooi samen: we doen hier voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen omdat het landelijk bestuur ons daar volwassen genoeg voor achtte, en we hebben zo de kans om ons in te zetten voor de veiligheid van de bewoners van dit gebied. Het is het centrale thema voor ons in de verkiezingen. Ik was een van de eersten die de facebookpagina van Groningers in Opstand likete. Ik heb gezegd in mijn partij: 'Jongens, we moeten ons hierbij aansluiten'. De SP is een partij die dichtbij de mensen staat en dit speelt onder de mensen. Want het algemene sentiment is hier: we worden als melkkoe gebruikt."

Daar komt nog bij dat de Groningers, zegt Herkströter, vol wantrouwen zitten. "Ik woon zelf in Warffum, er is hier ook een gasveld. Ik zag hier al drie dagen lang vrachtwagens rijden met telescoopkranen. Dan denk ik: ze gaan hier meer gas winnen. Ik belde met de Nam en die zegt: 'niks aan de hand'. Met de gemeente: zelfde antwoord. Maar de gemeente heeft wel al zijn gebouwen laten fotograferen en zegt tegen de inwoners; als je verstandig bent, doe je dat ook. We hebben het idee dat we worden belazerd."

Fred Herkströter: "We zitten er niet op te wachten, maar we zijn er klaar voor. Als ze ons nodig hebben voor de coalitie dan zullen we er zijn."

De SP raakt een gevoelige snaar, denkt Daniëlle Blankman van de Groninger Bodembeweging. Net als de lokale partijen. "Het wantrouwen jegens PvdA en VVD, maar ook tegen gedoogpartij D66, is groot op dit dossier. Ik kan me voorstellen dat partijen eerder hebben gevonden dat deze problematiek te groot is voor de gemeentepolitiek, en dat het geen rol zou moeten spelen. En eigenlijk vindt iedere partij hier eigenlijk wel hetzelfde. Maar de Haagse opstelling speelt een grote rol. Wij hebben geen politieke rol, maar ik hoor mensen wel heel vaak zeggen dat ze op een lokale partij of SP gaan stemmen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden