Garderen verlaat als eerste dissident de Sow-kerkenfusie

Een nieuwe kerkscheuring, Doleantie of afscheiding komt steeds dichterbij. Met 12 december 2003 in het vooruitzicht, de datum waarop de Sow-fusie een feit moet zijn, zet de gereformeerde kerk van Garderen als eerste stappen om uit het landelijk kerkverband te treden.

,,Deze stap van Garderen zou kunnen betekenen dat andere kerken nu zien dat niet meegaan niet zo idioot is als je zou denken.'' Dr P. van Midden, gereformeerd predikant uit Bergambacht, weet uit contact met collega's dat 'er van alles broeit'. ,,Garderen kan een voorbeeldfunctie hebben.'' Het is nu tijd voor inventarisatie, constateert hij. ,,Kerken worden langzamerhand wakker en onderzoeken hun mogelijkheden.'' Een aantal is bij een advocaat geweest, vijftig lokale kerken zijn financiële regelingen aan het treffen.

Aan hervormde zijde is al eerder over een scheuring gesproken. Een deel van de orthodoxen voelt niets voor een versnelde fusie. Ook Garderen heeft het gevoel dat de fusie erdoor wordt gedrukt en stapt publiekelijk op de rem. De gereformeerden hebben de kerkenraad opdracht gegeven te onderzoeken welke mogelijkheden er voor hen nog openstaan, zou de voorgenomen fusie 'onverhoopt doorgang vinden'. ,,Daarbij wordt nadrukkelijk gedacht aan een zelfstandig voortbestaan van de Gereformeerde Kerk van Garderen, los van het landelijk Sow-kerkverband'', schrijft de kerk in een brief aan de gereformeerde classis Nijkerk. Ook vragen de gereformeerden of er andere kerken van 'hetzelfde gevoelen zijn'.

Groot struikelblok is de top-down-structuur, die oorspronkelijk uit de hervormde kerk komt en nu ook de gereformeerde opbouw zal vormen. Daaronder valt de beheerskwestie. Wanneer kerken besluiten uit het landelijk verband te stappen, zullen zij hun eigendommen verliezen.

,,Het is meer dan alleen een beheerskwestie'', zegt ds. K.J. Bijleveld. ,,Je moet bijvoorbeeld ook je beleidsplan inleveren, toestemming vragen voor een verbouwing en beroepingswerk. Dat hebben we altijd zelf gedaan. Wij zijn een groeiende gemeente met een duidelijke kleur. We zouden een stuk spirit kwijtraken als we meegaan in de top-down-structuur.'' De gereformeerden vinden het maar niks dat de Sow-top de fusie extra aanjaagt. ,,Wij hebben bijvoorbeeld op geen enkele wijze een samenwerking met de orthodoxe hervormde gemeente in Garderen. Ook classicaal niet. En dat zou dan binnen anderhalf jaar moeten gebeuren, als de fusie wordt doorgedrukt. Dat zou heel dom zijn. Er is plaatselijk geen draagvlak voor.''

Ook in de geestelijke leiding van de Sow-kerk hebben de gereformeerden weinig vertrouwen. Dat Den Heyer toch werd gedoogd, is voor hen een voorbeeld dat er te veel ruimte is voor onbijbelse visies.

Het is meer dan een signaal, onderstreept Bijleveld. ,,We hopen dat de Sow-leiding zo wijs is de top-down-structuur op de helling te zetten en niet te denken: we zijn hier nu veertig jaar mee bezig, nu drukken we door.''

Niet alleen aan gereformeerde zijde haken kerken af, ook hervormden hebben hun aarzelingen. De tegenstanders zitten daar vooral in de orthodoxe hoek. Kerkjurist L. van Drimmelen schat dat zo'n tienduizend hervormden afhaken. Van de gereformeerden zouden het er zo'n zestigduizend zijn, tien procent van het totaal.

Daar twijfelt Bijleveld aan. Vele telefoontjes heeft hij al gehad, van collega's die hun adhesie betuigen tot mensen die 'willen meedenken' en mensen die 'wachten op de synode'. ,,Ik denk dat het aantal gereformeerden dat dezelfde stappen overweegt als wij, 'te optimistisch' is ingeschat. De meeste mensen schrikken toch terug voor de consequenties. Er zijn best veel kerken die bezwaren hebben tegen de top-down-structuur, maar of ze ook de consequenties van een afscheiding willen dragen is de vraag.'' Hij realiseert zich terdege dat het een grote stap is. ,,Het betekent dat je een nieuwe kerk gaat stichten.''

Zijn gemeente had best kunnen leven met het unievoorstel van orthodoxe hervormden van enkele maanden geleden, maar Sow-topman B. Plaisier noemde dit een 'gepasseerd station'. ,,Terwijl onze gemeente unaniem vóór stemde. Toen kwam bij ons de reactie: als Plaisier daar niet over wil praten, moeten we kijken hoe we verder kunnen.''

Ds J.W. Doff, voorzitter van de gereformeerde synode, noemt het initiatief van Garderen te voorbarig en betreurt het. ,,In november zal de synode de beheerskwestie behandelen. Nog niet alle reacties van de kerken zijn verwerkt. Er moet nog zoveel besproken worden. Het eindresultaat zou best nog kunnen meevallen.''

Dat het ook in zijn kerk kraakt, weet ds. C. Bijman uit Urk. Toch kiezen de Urker gereformeerden er vooralsnog niet voor dezelfde stap te zetten als Garderen. ,,Ik kan me bijna niet voorstellen dat mensen niet mee willen gaan. We maken al zo lang deel uit van dit kerkverband.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden