Game bezoekt school: fantaseer zelf!

Reportage | Met 'GTA 5' maakte Toneelgroep Oostpool een jongerenvoorstelling over het gelijknamige, populaire, computerspel. Maar ook over de verschillen en overeenkomsten tussen games en theater.

Luidruchtig als een uitgelaten kippenhok stroomt een groep 15- en 16-jarigen de vrachtwagentrailer binnen. Die parkeerde vanochtend op hun schoolplein in Harderwijk en vormt, eenmaal uitgeschoven en ingericht, het minitheatertje waarmee Toneelgroep Oostpool en Theater Sonnevanck langs middelbare scholen reizen.

'GTA 5' heet de voorstelling die in het theatertje speelt, gebaseerd op het immens populaire gelijknamige computerspel waarin de speler een criminele carrière opbouwt in de fictieve stad Los Santos. Maar als die speler er zin in heeft is hij ook vrij om met zijn auto onschuldige passanten de stuipen op het lijf te jagen, een verkeerschaos te veroorzaken, een prostituée te bezoeken en te beroven, of om zijn wapenarsenaal te legen op de politie of zelfs het winkelend publiek. Niet voor niets verdween het spel in enkele landen van de schappen.

Maar de voorstelling in de trailer is nog niet begonnen, of de drie spelers (Lotte Driessen, Mathijs IJsgosse en Benjamin Moen) moeten de in drie rijen opeengepakte tieners al teleurstellen. Ze gaan de game niet naspelen. Dat kan namelijk niet in deze kleine trailer. De twee gecrashte autootjes die het decor vormen en de drie spelers passen nu al amper op het toneel. Bovendien bevinden we ons hier de in de echte wereld, niet in de fictieve wereld van de game, zeggen de spelers.

Fantasie

Maar ook weer niet, draaien ze meteen de zaak weer om. Want in het theater lopen fictie en werkelijkheid door elkaar. In de trailer kunnen de acteurs samen met hun publiek hun fantasie de vrije loop laten. Zo fantaseert actrice Lotte een mogelijke toekomst van een van de meisjes uit het publiek bij elkaar tot grote hilariteit van haar vriendinnen. Tot nog veel grotere hilariteit fantaseert Benjamin hetzelfde meisje samen met hemzelf in een nogal vrouwonvriendelijke scène uit het computerspel, om er vervolgens door Lotte van langs te krijgen. "Is dat nou het enige beeld van een vrouw dat je je kunt voorstellen?"

In het tempo van een goed gemonteerde videoclip jongleren de drie acteurs zo vaardig met een aantal filosofische vragen die samenhangen met de fictiewerelden van game en theater: wanneer lopen feit en fictie door elkaar? Waarom is fictie soms aantrekkelijker dan het echte leven? En kun je in je fantasie een morele grens overgaan? In de trailer kun je bij vlagen een speld horen vallen. Ondanks het pittige onderwerp is het jonge publiek helemaal mee. De speelstijl helpt daarbij: de acteurs spreken hun publiek direct aan en betrekken hen zo actief bij de voorstelling.

Hij is zelf een fervent gamer, vertelt regisseur Timothy de Gilde die bij Toneelgroep Oostpool verantwoordelijk is voor de jongerenvoorstellingen. "Het viel me op dat als ik een tijdlang een game had zitten spelen en ik vervolgens naar buiten stapte om boodschappen te doen, ik de realiteit door de fictie ging zien. Ik zag meteen het juiste bankje om achter te schuilen of de regenpijp om in te klimmen." Zo ontstond het idee voor 'GTA5'.

Prostituee beroven

Het gelijknamige spel bleek een goede ingang om het over de morele grenzen van de fictie te hebben. Ondanks - of juist dankzij - zijn gewelddadige en vrouwonvriendelijke karakter heeft het een enorme aantrekkingskracht op jongeren. Je kunt in Los Santos immers dingen beleven die in werkelijkheid niet mogen. Je kunt braaf met je fictieve auto voor het fictieve stoplicht blijven wachten, maar daar is natuurlijk niets aan. Benjamin Moen: "Ik heb het spel ook en onlangs beroofde ik een prostituee en schoot haar daarna neer. Mijn vriendin schrok daar echt van. Het is ook heftig, maar ik zag dat al niet meer."

Hoewel het spel precies door dat soort mogelijkheden voor 18-plus is, kennen de jongeren het allemaal. Ook de meisjes. Moen: "Laatst bleek een van de meisjes in het publiek alle cheatcodes van het spel op haar telefoon te hebben."

Het is niet de bedoeling van de makers om een punt te maken over de vraag of je zulke spellen wel of niet moet spelen, maar wel om te laten zien hoe je beeld van de werkelijkheid bepaald kan worden door fictie. De Gilde: "Met de voortschrijdende techniek gaan de grenzen tussen fictie en werkelijkheid nog veel meer opgerekt worden." Lotte Driessen: "Wees je daarom bewust van hoe fictie je manier van denken beïnvloedt. Laat je fantasie er niet door claimen. Fantaseer zelf!"

Inhoud en vorm vallen in de kleine trailer, dicht op de leerlingen, mooi samen, vinden de makers. Echt en niet-echt lopen er continu door elkaar. Driessen: "Deze kunstvorm voelt voor het publiek veel onveiliger dan bijvoorbeeld film. Wij zijn echt. We raken de leerlingen aan. We stappen als acteurs de hele tijd uit de fictieve situatie. Ik vind een van de mooiste momenten als Benjamin vanaf het toneel het publiek in stapt en daarmee de grens tussen fictie en werkelijkheid doorbreekt." Matthijs IJsgosse: "Die manier van spelen heeft echt impact op de jongeren. Omdat we de voorstelling samen met hen spelen."

Juist dat live-aspect van theater maakt de kunstvorm zo waardevol om in deze tijd van verregaande digitalisering kennis mee te maken, denkt De Gilde. "Het doet er voor de voorstelling toe of je er als publiek bent. Je hebt invloed op wat er op het toneel gebeurt. Zeker in zo'n trailer." Daarmee probeert Oostpool ook het clichébeeld dat de pubers van theater hebben af te breken: saaie acteurs die ver weg op een podium moeilijke teksten uitkramen die niet over hen gaan.

En dat werkt. Na de voorstelling deelt een docent evaluatiebriefjes uit aan zijn nog nastuiterende leerlingen. Bij de vraag wat hij van de voorstelling vindt, vult een lange jongen 'super' in. "Ik heb echt het idee dat ik er wat van geleerd heb", legt hij uit. "Ik had me bij theater iets heel anders voorgesteld."

De schoolvoorstellingen van 'GTA5' zijn besloten, maar vanaf 25 maart is er ook een aantal voor iedereen toegankelijke voorstellingen te zien. www.toneelgroepoostpool.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden