Galván redt zijn flamenco met lef uit het museum

Dans | Lo Real Israel Galván/Teatro Real Madrid
Bij de wereldpremière van 'Lo Real' (Engelse titel 'The Reel') in Teatro Real Madrid eind verleden jaar, was een groot deel van het publiek ronduit ziedend. Een schande vond men de vrije interpretatie van het flamenco-erfgoed, zowel in de muziek als in de dans.

Maar als een kunstvorm zich niet ontwikkelt, komt het eerst in een museum terecht en daarna gaat het dood, is de terechte opvatting van de flamencodanser Israel Galván. 'Lo Real' is dan misschien geen voer voor puristen, met beide fenomenaal roffelende flamencobenen staat Galván wel in het hier en nu.

Met 'Lo Real', gepresenteerd tijdens de Nederlandse Flamenco Biënnale, biedt Galván een hedendaagse reflectie op een pijnpunt in de geschiedenis van de flamenco: de fascinatie van de nazi's voor zigeunercultuur, van waaruit flamenco is ontstaan, en tegelijk de vervolging ervan. Bepaald geen doorsnee flamencoshowcase dus, maar een vrije, theatrale interpretatie van flamenco ten dienste van - tja, hoe zullen we dit noemen - de verwerking van collectief leed dat ook in onze tijd na-echoot.

Middelpunt is Israel Galván zelf, nakomeling van vervolgde zigeuners. Zijn dans is in essentie flamenco, en tevens veel meer dan dat. In solo's schuurt elke beweging: zijn trots stampende en soms desperaat wapperende benen, naar de hemel reikende armen, zijn ontblote, wat tanige torso waar hij ritmes op raspt.

Dramaturgische spil is de film 'Tiefland' (1943) van Leni Riefenstahl, waarin de filmmaakster zelf een flamencodanseres speelt, omringd door zigeuners die op het moment van figureren niet wisten dat hen deportatie naar Auschwitz te wachten stond. Er zijn tal van verwijzingen naar Riefenstahls monstrum: een decor dat bestaat uit mobiele filmlampen en een soort van gigantische cut boards die ter scheiding tussen dansscènes vanuit de toneelvloer worden opengeklapt.

Theatrale ingrepen laten de verschrikking aankomen. Eén van Galváns danseressen transformeert van strenge nazi in mantelpak - Riefenstahl? - tot flamencocliché Carmen. De ijzeren balken die haar actieradius bepalen, werpen hun schaduw als grafstenen vooruit.

Een groot ensemble van flamenco- en hedendaagse musici en zangers, brengt ter begeleiding een rijkdom aan klanken en stemmen voort, traditioneel en modern, zelfs een nummer van Antony and the Johnsons passeert de revue. En alles komt samen in een laatste tableau waarin flamencodans in enkele arm- en handvegen en puur mens-zijn tot uitdrukking wordt gebracht - gepassioneerd en soms wanhopig, maar niet van hoop gespeend.

Sander Hiskemuller

Cabaret | Wigwam Youp van 't Hek

Het toneel oogt groot en kaal. Een decor is er nauwelijks. Alleen prachtige projecties van tekeningen (Peter van Straaten) en foto's (Bob Bronshoff) van Amsterdam door elkaar heen. Youp van 't Hek komt van achteren op, dus het duurt even voor hij er is. Hij kijkt peinzend en is even stil. Dan begint hij aarzelend te vertellen. Dat hij is weggegaan op zijn eigen feestje en zonder dat hij het door heeft - want een slok op - is teruggefietst naar zijn oude huis. Daar geeft de nieuwe eigenaar hem zijn oude wigwam terug. Lag nog op zolder.

Een van de thema's in zijn nieuwe voorstelling 'Wigwam' is die wigwam zelf. Een tentje waarin de kleine Youp van acht jaar oud zich terugtrekt als hij behoefte heeft aan privacy. Die is in het drukke gezin met acht kinderen ver te zoeken. Het is zijn plek, waar hij rustig kan nadenken.

Daarnaast vertelt Youp veel over vroeger en nu. Dingen die hij voorheen achteloos deed - langs de vlaggenmast omhoog klauteren en een openstaand raam binnenzwieren als je weer eens je sleutels was vergeten - lukken nu niet meer. Lichamelijk verval houdt hem ervan af en bovendien is het raam tegenwoordig dicht.

Hij speelt en spot geregeld met het ouder worden. Zijn schitterende lied Meneer Alzheimer bijvoorbeeld krijgt in 'Wigwam' een tweede leven. Youp zingzegt het met meer wanhoop en mededogen dan hij eerder deed. Met meer levenservaring ook.

Youp is een stuk somberder dan vroeger. Zijn motto 'Leef toch je leven als het allerlaatste uur' krijgt op die manier een extra laag: 'Wat doe je met de rest van je leven?' Het lijkt wel of Youp zich heeft overgegeven aan het onvermijdelijke, hoewel hij er nog even hard tegen vecht. Maar hij is realistischer geworden. En daarmee is zijn vaste thema 'doe je wat er van je wordt verwacht of doe je waar je hart ligt' alleen nog maar urgenter nu hij zelf bijna zestig is.

Dat anarchistische, niet conformerende dat Van 't Hek altijd graag uitdraagt, geeft hij vorm door zijn oproep: draag twee verschillende kleuren sokken. Als stil protest tegen de gevestigde orde. Verder ergert hij zich ouderwets aan uitwassen als het tv-programma 'Sterren springen', overgangsyoga en zelfhulpboeken. Zijn humor is een stuk absurder dan eerst en dat levert een paar geweldige situaties op. Toch biedt 'Wigwam' geen spervuur aan grappen. Er is juist meer ruimte en rust voor verhalen en gedachten.

Rinske Wels

Tournee t/m 18 juni. Info: www.youp.nl

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden