Taliban

Gaat het de Amerikanen nu dan echt lukken een vredesdeal te sluiten met de Taliban?

Een Amerikaanse Chinook-helikopter landt bij het paleis van de gouverneur in de Afghaanse provincie Wardak, ten zuidwesten van de hoofdstad Kabul. Beeld AFP

De Amerikanen proberen via vredesoverleg een terugtrekking uit Afghanistan te regelen. Ze opperen nu zelfs om samen met de Taliban op te trekken tegen IS. ‘De Taliban kennen het terrein.’

Gaat het de Amerikanen nu dan toch echt lukken? Slagen ze er in een vredesdeal te sluiten met de Taliban?Amerikaanse diplomaten voeren in de komende dagen in de Qatarese hoofdstad Doha, waar de Taliban een officieuze ambassade hebben, hun zevende overlegronde met de radicaal-islamistische strijders en een akkoord doemt op. De VS willen zich terugtrekken uit Afghanistan, in ruil voor de toezegging van de Taliban dat vanaf Afghaans grondgebied geen buitenlandse aanslagen meer worden beraamd.

“Ik hoop dat de aankondiging van een tijdschema voor de terugtrekking van buitenlandse troepen het proces momentum geeft”, aldus Taliban-woordvoerder Suhail Shaheen al in de aanloop naar de gesprekken tegen radiozender Voice of America. “Dat zou de weg vrij maken voor de Afghanen om te praten over een toekomstig islamitisch systeem en een regering.”

Vertrek

De onderhandelingen zijn begonnen op initiatief van president Donald Trump. Want de Amerikaanse interventie in Afghanistan, die zich inmiddels achttien jaar voortsleept, heeft de VS al zo’n 1000 miljard dollar en 2400 levens gekost, en Trump wil vóór de komende Amerikaanse verkiezingen eind volgend jaar op zijn minst een serieus begin maken met terugtrekking van de resterende 14.000 militairen. Hij noemde hun aanwezigheid in Afghanistan onlangs ‘belachelijk’.

Als een vredesdeal wordt bereikt, stevenen de Amerikanen naar verwachting af op een vertrek dat doet denken aan de wijze waarop zij in de jaren zeventig de aftocht bliezen uit Vietnam. Want net als destijds in Vietnam hebben regeringstroepen in Afghanistan, ondanks alle Amerikaanse steun, eigenlijk alleen nog de steden in handen. Het platteland wordt beheerst door de Taliban. Net als toen voeren de Amerikanen hun gesprekken weer rechtstreeks met hun tegenstanders, zonder de Afghaanse regering, die zich daardoor ‘verraden’ voelt. En de Amerikanen hebben de luchtaanvallen ook opgevoerd, om hun onderhandelingspositie te versterken.

De toenmalige Amerikaanse buitenlandminister Henry Kissinger sprak van een ‘eervolle vrede’. Maar Saigon viel kort nadat de laatste Amerikaanse helikopters waren vertrokken. En ook nu maakt het bewind van president Ashraf Ghani weer weinig kans te overleven als de Amerikanen vertrekken. “Trump lijdt niet aan morele teergevoeligheid”, schreef een commentator van de Financial Times onlangs. “Hij is bereid Kabul op te offeren aan de Taliban.”

Adder onder het gras

Maar er zit voor Washington nog wel een lelijke adder onder het gras. Want terreurbeweging Islamitische Staat (IS) is de laatste jaren in opmars in Afghanistan. IS pleegt geregeld aanslagen in de hoofdstad Kabul en enkele duizenden IS-strijders beheersen stukken grondgebied in de ruige bergstreek langs de oostgrens met Pakistan.

Washington zou daarom graag een klein contingent Amerikaanse elitetroepen in Afghanistan houden voor het gevecht tegen IS. Die militairen zouden dan met de Taliban moeten gaan samenwerken tegen de terreurgroep. “De Taliban kennen de bergen, zij kennen het terrein”, aldus een Amerikaanse inlichtingenfunctionaris in Kabul onlangs tegen persbureau AP. “Het is hun gebied.”

Maar de Taliban wijzen dat idee af. Zij stellen dat de Amerikaanse aanwezigheid de opkomst van IS juist aanwakkert. De Taliban zijn in Afghanistan nog altijd stukken groter dan IS en hebben ook veel meer gevechtservaring. Zij verzekeren dat ze de strijd tegen IS, na een Amerikaans vertrek, prima zelf af kunnen.

Voor de Taliban-onderhandelaars zou het misschien ook wel kunnen lonen om op dit punt hun poot stijf te houden. Want voor Trump tikt de klok richting de verkiezingen van volgend jaar, en het is de vraag of hij een deal hierop stuk zal laten lopen. Hij beseft ongetwijfeld dat veel Amerikaanse kiezers, net als hij, hun buik vol hebben van de uitzichtloze interventie in Afghanistan.

Gesprekspartners

De twee tegenspelers in het vredesoverleg zijn, opmerkelijk genoeg, allebei van Afghaanse afkomst.

De Amerikaanse delegatie wordt geleid door diplomaat Zalmay Khalilzad, die in 1951 werd geboren in de Noord-Afghaanse stad Mazar-i-Sharif. Hij was in de jaren tachtig betrokken bij de Amerikaanse steun aan de moejahedien, die tegen de Sovjet-bezetters vochten. Etnisch gezien behoort hij, net als veel Taliban, tot de Pasjtoen, de grootste etnische groep. Hij spreekt de Afghaanse talen Pasjto en Dari.

Aan de zijde van de Taliban speelt Mullah Abdul Ghani Baradar een sleutelrol. Hij is afkomstig uit de Afghaanse provincie Uruzgan, waar eerder Nederlandse troepen gelegerd waren. Baradar vocht in de jaren tachtig tegen de Sovjets en is een van de oprichters van de Taliban. Pakistan liet hem eind vorig jaar vrij op verzoek van de Amerikanen, die in hem een gezaghebbende gesprekspartner zagen. De Taliban benoemden Baradar tot hoofd van hun ‘ambassade’ in Qatar.

Lees ook:

Rusland is terug in de ‘Great Game’ om Afghanistan, tot grote bezorgdheid van de VS

Moskou eist weer een rol op in het getouwtrek over Afghanistan. Dat baart Washington zorgen, omdat Amerikaanse diplomaten proberen onderhandelingen over vrede met de Taliban te beginnen.

IS verdreven uit het noorden van Afghanistan, door de Taliban

De Taliban delen een klap uit aan rivaal IS. De strijders ontkennen dat ze met de VS samenwerken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden