Gaat de deur naar goedkope arbeid iets verder open?

De overheid wil bijstandsgerechtigden uit de uitkering helpen, geen enkele maatregel lijkt te werken. Beeld anp

Al decennia lang wil de overheid langdurig bijstandsgerechtigden uit de uitkering helpen, maar geen enkele maatregel lijkt te werken.

De initiatiefnemers van Flextensie bedachten dat bijstandsgerechtigden met behoud van uitkering en een klein extraatje kunnen werken, omdat mensen die al lang in de bijstand zitten anders nooit eruit komen. Maar dat gebeurt zonder enige sociale rechten, zoals doorbetalen bij ziekte of pensioenopbouw.

Er zitten ongeveer 140.000 mensen al langer dan vijf jaar in de bijstand. Hoe krijg je hen de arbeidsmarkt op? Door hen onder steeds voordeligere voorwaarden aan werkgevers aan te bieden?

Re-integreren 

Van alles is de afgelopen decennia al geprobeerd om bijstandsgerechtigden aan het werk te krijgen. Bonussen voor de werkgever, scholing voor de uitkeringsgerechtigde, een jobcoach als begeleider of een sanctie voor de gemeente die niet zijn best doet. Al decennia wordt er jaarlijks gemiddeld 2 miljard euro uitgegeven aan de re-integratie van werklozen. Maar het zijn vooral de ambtenaren en re-integratiebureaus die er iets mee op schieten.

Onderzoek na onderzoek toont aan dat het maar mondjesmaat lukt bijstandsgerechtigden terug te laten keren op de arbeidsmarkt. Zeker als ze er al enige jaren in die situatie zitten: het zogenoemde granieten bestand. Veel van deze mensen kampen inmiddels met gezondheidsproblemen. Ze zijn ook vaak eenzaam, ongeveer 20 procent van de langdurig werklozen leeft geïsoleerd.

Met enige regelmaat maakt de politiek zich druk over de matige resultaten van re-integratietrajecten. Er verandert echter weinig. Sinds 2015 is er wel nieuwe wetgeving; gemeenten moeten streng zijn. Om recht op bijstand te houden, moeten mensen zich inschrijven bij een uitzendbureau, moeten ze bereid zijn om drie uur per dag te reizen voor een baan, moeten ze meewerken aan trajecten die gemeenten aanbieden, en moeten ze een tegenprestatie verrichten – zoals koffie schenken in een verzorgingshuis – als de gemeente hierom vraagt.

Ook als een gemeente vraagt om voor de re-integratie te gaan werken met behoud van uitkering, is een bijstandsgerechtigde verplicht dit te doen. Daarbij gaat het af en toe flink mis. Dan is er nauwelijks sprake van begeleiding of werk waarbij de bijstandsgerechtigde iets leert, en toch wordt hij verplicht dagelijks naar een fabriek te gaan. Bedrijven kunnen tegenwoordig met minder risico mensen uit de bijstand inhuren.

Ook interessant voor werkgevers

De no-risk-polis zorgt ervoor dat ondernemers niet hoeven door te betalen bij ziekte. Bij de constructie die door het bedrijf Flextensie is bedacht, kunnen ze zelfs van de ene op de andere dag af van iemand die niet bevalt. Bovendien kunnen uitkeringsgerechtigden nu op tijdelijke banen worden ingezet, wat het ook interessant maakt voor werkgevers.

Critici vrezen dat de deur naar goedkope arbeid weer een beetje verder is opengezet. En dat hierdoor wel degelijk verdringing optreedt met andere werklozen. Er is sprake van oneerlijke concurrentie als bij de ene werknemer wel sociale premies moeten worden afgedragen en bij de andere niet. Reguliere flexibele krachten zien hun kansen dalen, komen nu misschien wel in de bijstand, en belanden met nog een beetje pech erbij uiteindelijk in het granieten bestand. Dan komen ze wellicht wel weer onder de aandacht van de werkgever, omdat zij vervolgens via de Flextensie-methode weer tijdelijk aan de slag kunnen. Een race to the bottom, noemt FNV het. Gemeenten spelen uitzendbureautje, zeggen arbeidsjuristen, maar dan vanuit een machtspositie waar geen Randstad tegenop kan. En over de rug van de allerzwaksten.

Lees ook: Omstreden werkplan overgedragen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden