Gaat dat ophogen van je eigen risico ten koste van de solidariteit?

Beeld ANP

Het verhogen van eigen risico bij de zorgverzekering wint aan populariteit bij kapitaalkrachtigen. Het levert korting op de premie op, maar werkt dat wel goed voor iedereen? Vier vragen.

Pakweg zes weken, zo lang heeft Nederland nog om van zorgverzekering te wisselen. Volgens cijfers van vergelijkingssite Independer maken veel overstappers van die gelegenheid gebruik om hun eigen risico op te hogen.

Bijna drie op de tien mensen die hun zorgverzekering afsluiten via die site kiezen voor een maximaal eigen risico, 885 euro. Ook zorgstatistiekbureau Vektis noteert een stijging die al jaren aan de gang is: vergeleken met 2010 is het aantal mensen met een vrijwillig eigen risico meer dan verdubbelt van 5,9 procent naar 12,6 procent dit jaar. Van die ruim 12 procent besloot driekwart voor een maximaal eigen risico te gaan.

Dat zal wel slim zijn dus. Moet iedereen het doen?

Niet iedereen, maar voor veel mensen kan het lonen. Je krijgt er korting mee op je premie. Door te kiezen voor een maximaal eigen risico (en dus 500 euro per jaar bij te leggen op de door de overheid verplichte 385 euro), betaal je maandelijks tussen de 15 en 25 euro minder, afhankelijk van de zorgverzekeraar. En die 885 euro gaat alleen van de bankrekening af als je ook zorg gebruikt. Kun je dat bedrag financieel lijden en verwacht je weinig zorg nodig te hebben, dan is het een inkoppertje dat eigen risico op maximaal te zetten.

Daar zullen toch best nadelen aan zitten?

Door de kortingen die een steeds groter deel van Nederland vergaart, stijgen de premies voor iedereen. Voor wie geen financiële risico’s kan nemen met een maximaal eigen risico, klinkt dat natuurlijk weinig solidair. Dat terwijl het verplicht eigen risico de laatste tien jaar al steeg tot de huidige 385 euro - wat ook nadelig zou zijn voor mensen met een kleine portemonnee. Een boete op ziek zijn, noemen critici het. Verschillende politieke partijen, zoals de SP en Denk, willen het verplichte eigen risico daarom weer omlaag brengen of zelfs afschaffen.

Klinkt oneerlijk. Kan het kabinet daar niet wat aan doen?

Voorlopig moeten criticasters het doen met een bevriezing van het huidige bedrag tot 2021. Door die bevriezing op 385 euro is dit stelstel wel degelijk solidair, vindt verantwoordelijk VVD-minister Bruno Bruins van medische zorg. Alleen niet in de zin dat rijk betaalt voor de zorg van arm. Door het verplichte eigen risico vast te zetten in tijden van constant stijgende zorgkosten, stijgen de premies voor iedereen. Oók voor het rijke en gezonde deel van de samenleving. En zieken voelen de financiële pijn vooral in het eigen risico, dat bij hen sowieso op gaat.

Hogere premies voor iedereen zijn dus inderdaad fijner voor het zieke deel van de samenleving. In dit zorgstelsel betaalt rijk niet voor arm, maar gezond voor ziek.

Daar schaart Wim Groot zich achter. De hoogleraar zorgeconomie van Universiteit Maastricht zegt dat gezonde mensen die wat korting krijgen door veel eigen risico te betalen, alsnog een hoge premie betalen vergeleken met omringende, vergelijkbare landen. “Waarbij Griekenland als extreem voorbeeld geldt. Daar betalen zieken 40 procent van de totale zorgkosten. In Nederland is die last veel beter verdeeld.”

Toch hoor je vaak dat mensen zorg gaan mijden, omdat ze hun eigen risico niet willen zien verdampen.

Volgens het kabinet valt dat mee. Het wijst daarvoor op cijfers van onderzoeksinstituut NIVEL. Daaruit blijkt dat maar weinig mensen uit financiële nood hun geneesmiddel niet ophalen, of niet van een doorverwijzing gebruik maken. Hoogleraar Groot heeft kanttekeningen bij die cijfers. “Ze zijn vooral gebaseerd op de indruk van huisartsen. En je weet nooit zeker of financiën de reden van het zorgmijden waren.”

Aantal overstappers

Het aantal overstappers van zorgverzekering schommelt al jaren rond de 6 procent. Dat lijkt misschien niet veel, maar het komt neer op een miljoen mensen en daarmee is het voor verzekeraars een behoorlijke groep. Er zitten ook mensen bij die vanwege een nieuwe werkgever ook automatisch een nieuwe verzekering krijgen.

Ook korting voor collectiviteit is weg

Een ander heikel punt is de ‘sigaar uit eigen doos’, zoals minister Bruins dat eerder dit jaar noemde: de groepskorting. Bedrijven, gemeenten en patiëntenverenigingen kunnen samen als een grote groep verzekerden korting bedingen bij de verzekeraar. Die kan de zorg dan immers goedkoper inkopen. 200 liter olijfolie is ook goedkoper in de groothandel dan de afzonderlijke flessen in de supermarkt.

Maar in de praktijk bleken verzekeraars helemaal niet handiger in te kopen. En erger, die uitgedeelde korting door te berekenen in de premies die iedereen betaalt. Zo kregen de groepsverzekerden per saldo bijvoorbeeld maar twee euro korting in plaats van de beloofde tien. En betaalt individueel verzekerd Nederland juist meer.

Vandaar dat de minister met zorgverzekeraars overeen kwam die collecitiviteitskorting vanaf 2020 maximaal op 5 procent te zetten, in plaats van de huidige 10 procent. Over twee jaar bekijkt hij hoe dat in de praktijk uitpakt.

Lees ook:

Schrap het eigen risico en verhoog de zorgpremie. Dan betalen ook rijken meer

Door het hoge eigen risico gaan mensen met een laag inkomen of een chronische ziekte eerder zorg mijden, weet oud-huisarts Kees Rovers. Dat vraagt om een aanpassing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden