Gaan nieuwe rekenregels ons eindelijk verlossen van alle pensioenproblemen?

Dinsdag kon er door de IJtunnel in Amsterdam worden gefietst. De pont vaarde niet vanwege de landelijke ov-staking. Beeld EPA

Er is een instant methode om de pensioenen op te krikken: aanpassen van de rekenregels, waardoor de pensioenfondsen er meteen een stuk beter voor staan. Maar gaat oud-minister Dijsselbloem daarvoor kiezen? Een dezer dagen verschijnt zijn advies. 

Geen pensioenonderhandelingen en bijbehorende nationale stakingsonrust, zonder het over de rekenrente te hebben. Het stokpaardje van veel betrokken gepensioneerden en de 50plus-partij. En cruciaal in de kortingsmisère die miljoenen Nederlanders boven het hoofd hangt. Fondsen berekenen met die rekenrente namelijk hoeveel geld ze nu in kas moeten hebben voor alle pensioentoezeggingen die ze hebben gedaan. Veel fondsen moeten de broekriem aanhalen, omdat die rente nu historisch laag is.

Wellicht gaat een zekere oud-minister van financiën daar nu verandering in brengen. De ogen zijn gericht op Jeroen Dijsselbloem, die binnenkort met zijn commissie aan het kabinet meedeelt of de rekenrente in de verre toekomst wat ruimhartiger mag worden berekend.

Dat zou veel van de pensioenkortingen van de baan halen, maar misschien ook schot brengen in de onderhandelingen over een nieuw pensioenstelsel. Maanden heeft Dijsselbloems commissie zich over de kwestie gebogen en de uitslag lijkt met alle stakingen nogal op het nippertje te komen.

Maar eerst even een situatieschets. Vier van de vijf grote pensioenfondsen zitten in de problemen, omdat ze niet aan de wettelijke spaareisen voldoen. Voor elke euro die ze schuldig zijn aan hun deelnemers, moeten ze minimaal 1,05 euro op de bank hebben staan. Zitten ze daar vijf jaar op rij onder, dan moeten ze volgens de wet gaan korten. Voor metaalwerkers dreigt dat scenario in 2020, mensen in de zorg en bij de overheid kunnen het jaar erna aan de beurt zijn.

Nasleep crisis

Dat komt dus vooral door die lage beursverwachtingen voor de lange termijn, waarmee fondsen moeten rekenen. Kortweg nog altijd een nasleep van de economische crisis. De reden dat het woord rekenrente zoveel emotie oproept bij veel mensen, is dat haar waarde niet in beton is gegoten. Je kunt van mening verschillen over hoe pessimistisch de beurstoekomst er precies uitziet, over hoe je dat berekent.

Vaststaat dat de fondsen op papier schatrijk zijn als ze een hogere rekenrente mogen hanteren. Dit omdat verwachte hogere rendementen al op de balans mogen worden gezet. Geen wonder dat ze uitkijken naar het advies van Dijsselbloem.

“Sommige fondsen zouden inderdaad direct ontsnappen aan het eventuele korten als Dijsselbloem andere rekenmethodes adviseert”, beaamt pensioenexpert Roel Mehlkopf van de Universiteit Tilburg. Hij acht de kans niet erg groot dat de commissie met rigoureus andere rekenregels komt, maar zegt dat ook kleinere aanpassingen al kunnen helpen. “Het is afwachten.”

Slinkende koopkracht

Ook Jaap van der Spek zit in spanning. Namens belangenverenigingen NVOG en KNVG spreekt hij namens zo’n 280.000 gepensioneerden – mensen die de uitkeringen al jaren niet zien meestijgen met de inflatie. Hun koopkracht slinkt navenant.

“Het kabinet zet de rekenrente veel te laag, omdat De Nederlandse Bank (DNB) daar tot nu toe voor pleit. En DNB is volgens ons veel te voorzichtig. Alle grote pensioenfondsen zeggen zelf óók dat ze liever met hogere rendementen rekenen voor op de lange termijn. Zij hebben net zoveel expertise. Maar minister Koolmees luistert alleen naar die ene soldaat die hierin uit de pas loopt (DNB, red).”

Toch is er een simpele reden om de rekenrente niet te rigoureus te verhogen. Omdat er op papier dan veel meer geld in de kassen van de fondsen zit, kunnen die de pensioenuitkeringen ineens verhogen. En dan kan er minder overblijven voor volgende generaties, mocht de economische ontwikkeling minder gunstig uitpakken dan verwacht.

“Dat argument ken ik natuurlijk”, zegt Van der Spek. “Maar mensen die dat betogen, vergeten iets. Jongeren zijn weliswaar nu nog niet met pensioen, maar bouwen natuurlijk al wel op. En dat gaat óók minder hard als de rekenrente laag is. Zij zijn dus net zo goed de dupe.” Hij zegt dat de fondsen gewoon genoeg op de bank hebben voor iedereen. “Dat geld vervolgens niet in voldoende mate uitkeren, slaat de hele bedoeling van een pensioenregeling kapot.”

Bevriezing AOW-leeftijd

De vakbonden kijken om nog een tweede reden uit naar het advies van Dijsselbloem. Zij willen graag weten of alle pensioenfondsen, ook de kleinere, wel financieel gezond genoeg zijn om de overgang naar een nieuw pensioenstelsel te halen. Aan de afschaffing van de regeling in het huidige stelsel, waarbij jong en oud evenveel pensioen terugkrijgen voor hun premie-inleg, zijn kosten verbonden: zo’n 60 miljard euro.

Het hangt volgens vakbond CNV af van de rekenrente of elk fonds zijn deel daarvan kan ophoesten. De christelijke bond zegt geen pensioenakkoord te willen afsluiten voordat ze weet waar Dijsselbloem mee gaat komen.

Intussen treedt de vakbeweging meer naar buiten op andere thema’s, zoals bevriezing van de AOW-leeftijd. Een boodschap die menig spandoek de laatste tijd opsiert. En die daar qua ruimte ook beter op past dan eentje over een commissie, rekenrente en lange-termijnverwachtingen op de beurs.

Wat betekent een hogere rekenrente voor de...?

75-jarige
Die zal blij zijn – zijn uitkering mag met wat geluk direct met de inflatie meestijgen. Komt er eindelijk weer wat koopkracht bij.

55-jarige
Hij bouwt sneller pensioen op, om op een hoger bedrag uit te komen als het moment daar is. Eventuele financiële tegenslagen op de beurs zijn geringer dan voor de jongeren, omdat deze spaarder al bijna kan stoppen met werken.

25-jarige
Zijn pensioenopbouw versnelt wel bij een hogere rekenrente, maar het is oppassen. De pensioenpot gaat sneller leeg omdat de huidige gepensioneerden meer krijgen uitbetaald. Mocht de economie weer in zwaar weer belanden, dan is er kans dat er minder voor de jongeren overblijft.

Lees ook:

Het typisch Nederlandse systeem van pensioenopbouw dreigt compleet verboden te worden

Bij de onderhandelingen over een nieuw pensioenstelsel moet voorzichtig worden omgegaan met de solidariteit in het stelsel van nu. Zo niet, kan Nederland zijn unieke positie in Europa kwijtraken, waarschuwen hoogleraren pensioenrecht.

We moeten eraan geloven: een hap uit ons pensioen

Voor miljoenen Nederlanders lijkt er geen ontkomen aan: eind dit jaar, en anders in 2020,kunnen zij een hap uit hun pensioen verwachten. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden