Ga naar dat concert, ook al val je er dood

Dementie wordt volgens de Amsterdamse geriater prof. dr. G. J. Ligthart ziekte nummer één voor de ouder wordende mens. ,,Het zal iets makkelijker worden sommige soorten dementie te behandelen, bijvoorbeeld die worden veroorzaakt door hart- en vaatziekten, en er zullen meer middelen komen die een lichte verbetering geven bij beginnende dementie, maar we weten toch nog niet goed wat we tegen dementie kunnen doen. We worden straks gemiddeld 85 jaar en dan kun je een enorme toename verwachten.''

Naast dementie verwacht Ligthart, die voorzitter is van de Nederlandse vereniging voor klinische geriatrie, een sterke groei in het aantal problemen met het bewegingsapparaat en hart- en vaatziekten. ,,Ziekten aan oren en ogen, zoals cataract en onbehandelbare aandoeningen aan het netvlies, zijn sterk invaliderende ziekten. Wij geriaters zijn daar bang voor. Het klinkt cynisch, maar kanker is voor ons niet zo'n groot probleem. Daaraan ga je dood . . of niet. Juist aan die kwalen die iemands zelfstandigheid wegnemen moeten we iets doen. Maar wie kijkt er bijvoorbeeld naar gewrichtsslijtage? Er wordt in Leiden veel aan gedaan, maar dokters vonden dat tot nu toe totaal oninteressant.''

Ligthart heeft onlangs bij het ministerie en bij verzekeraars steun proberen te krijgen voor een adviescentrum voor ouderen. ,,Net als een consultatiebureau voor zuigelingen. Een consultatiebureau voor ouderen had er al lang moeten zijn'', zegt hij. ,,In zo'n spreekuur kom je vrij jong, vanaf je vijftigste. Je wordt onderzocht op suiker, depressie, beginnende dementie, ogen en oren. De dokter kan er advies geven over gezonde voeding en hoe je het bewegingsapparaat in orde houdt. Maar er is geen geld voor.''

Ligthart vindt dat er veel te weinig wordt ingespeeld op de komende veroudering van de mensen. ,,Er wordt jaarlijks niet meer dan een kwartje per Nederlander aan verouderingsonderzoek uitgegeven. Ons land loopt achteraan. Men maakt zich hier druk over omstreden zaken als opwarming van de atmosfeer, terwijl vaststaat dat de veroudering op ons afkomt, want de ouderen van straks zijn al geboren. We gaan gigantisch achter de feiten aan lopen. Er zijn bijvoorbeeld veel te weinig geriaters. Er zijn 27 regio's en minister Borst vindt het genoeg wanneer er in elke regio één geriater is. Nou, dan kan je het wel vergeten dat je als oudere de meest deskundige en gemotiveerde dokter aan je bed krijgt. De huisarts kan wel één aandoening behandelen, maar veel ouderen hebben meer aandoeningen tegelijk. De geriater heeft geleerd dat je bij een oudere moet kiezen.''

Ligthart geeft het voorbeeld van een oude vrouw met schildklierproblemen, lichte dementie, iets met het hart en een knobbel in de buik, die op kanker wijst. ,,Bij een jongere zou je die knobbel meteen weghalen. In dit geval zou ik mij afvragen of ik haar kan opereren met dat slechte hart. Misschien heeft ze nog maar een jaar of vier te leven met die dementie. Als ik haar opereer, help ik haar niet. Bij ouderen kan het gevaarlijk zijn als je één verschijnsel te veel behandelt. Wij moeten voortdurend kiezen tussen heroïek en défaitisme. En dat zijn de lastigste afwegingen.''

,,Onze maximale leeftijd is 120 jaar. Een enkeling bereikt dit. Dat was vroeger net zo. Wat nieuw is, is dat veel meer mensen de tachtig en de negentig halen. Maar helaas vaak kwakkelend. Ons doel is niet zozeer ervoor te zorgen dat iedereen de 120 haalt, maar dat de hoeveelheid kwalen in de laatste levensfase minder wordt. Wij willen de afhankelijke oudere iets minder afhankelijk maken bij een betere kwaliteit van leven. De dood uitstellen: daar zijn we niet zozeer in geïnteresseerd. Daarom zeg ik tegen de oudere gewoon: ga maar naar dat concert dat je niet wil missen, ook al val je er dood.''

Er is nu al een fors tekort aan handen aan het bed. Het is nog maar de vraag of in de volgende eeuw voor al die ouder wordende mensen genoeg dokters en verpleegkundigen zijn. De belangrijkste geriatrische ziekten kosten veel tijd. Deze geriater laat zich er niet door uit het veld slaan: ,,Het is niet alleen een kwestie van geld. Ik denk dat we wel een foefje verzinnen. Vroeger borgen we gezonde ouderen in bejaardenhuizen op. Maar die aangewende hulploosheid willen we niet meer hebben. Misschien gaan ouderen zelf meer doen. Het is voor iedereen duidelijk dat het gezond is wanneer mensen iets te doen hebben. En je ziet nu al dat ouderen langer gezond blijven.''

Optimistisch is Ligthart over de nieuwe generatie ouderen. ,,Wij worden gezonder en vrolijker oud. De huidige ouderen zijn nog opgegroeid in de tijd van krapte en schaarste. Ze maken het zich vaak extra moeilijk, doordat ze zich gebonden voelen aan allerlei conventies. Wij, de nieuwe generatie ouderen, worden veel prettiger oud. Als er een oude man verliefd wordt op zijn buurvrouw, dan houdt hij dat nu nog verborgen. Zover zullen wij niet gaan. Wij pikken die beperkingen niet meer. Wij zullen veel meer de kunst verstaan van het succesvol verouderen.''

Het verouderen zelf is een niet te keren proces. In de Verenigde Staten menen sommigen dat er gen-therapie kan worden ingezet. ,,Ik zie daar heel weinig in'', zegt Ligthart. ,,Het is wel gelukt met fruitvliegjes, maar dat is iets anders dan mensen. Ik denk dat de kans klein is dat men iets bruikbaars vindt dat breed toepasbaar is. En in de tweede plaats weet ik niet of we levensverlenging wel moeten nastreven. Wij geriaters zien in het ziekenhuis verschrikkelijke dingen, vooral bij armere ouderen. Door de kinderen verlaten en vergeten door de samenleving. Mensen liggen te sterven en als we de familie bellen, zegt men: we komen morgen wel. Zo'n oude dag wens je niemand toe.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden