G. W. Locher 1908 - 1997

De onlangs in Leiden overleden Gottfried Wilhelm Locher (89), oud-directeur van het Rijksmuseum voor Volkenkunde en emeritus-hoogleraar culturele antropologie in Leiden, was een bescheiden en erudiete geleerde. Locher stamde uit een Zwitsers geslacht, afkomstig uit Zürich, waarvan een tak in het eind van de negentiende eeuw naar Nederland kwam onder invloed van de Duitse theoloog Kohlbrugge. Aangetrokken door het geloof bouwden zij een nieuw bestaan op in Nederland, waar in die tijd een predikantentekort heerste. Na aanvankelijk te zijn beroepen in Friesland en Brabant kwam het gezin naar Leiden, waar de vader in 1916 predikant werd van de Pieterskerk.

Het was een godvruchtig en geleerd gezin, waarin de zeven kinderen vanaf het begin Nederlands moesten spreken. Vijf daarvan, vier zonen en een dochter, zijn in diverse takken van wetenschap gepromoveerd. Locher studeerde geschiedenis bij Johan Huizinga, maar stapte na zijn kandidaats in 1929 over naar de etnologie of volkenkunde, geïnspireerd door de structuralistisch-georiënteerde colleges van J. P. B. de Josselin de Jong, die hij sinds 1927 volgde. In december 1932 verdedigde hij cum laude een etnologisch proefschrift over The Serpent in Kwakiutl Religion: A Study in Primitive Culture. Op dat moment, crisistijd, was hij al volontair aan het Leidse museum voor volkenkunde, maar in 1934 werd hij wetenschappelijk assistent, later conservator aan het Museum voor Land- en volkenkunde te Rotterdam. Hij vertrok in 1940 naar Timor, waar hij na ruim een jaar onderzoek naar de relatie tussen mythe en sociaal-politieke orde werd verrast door de Japanse aanval. Met anderen wist hij via Portugees Timor naar Australië te ontkomen, onder achterlating van zijn veldaantekeningen. Via Timor en Java keerde hij begin 1946 in Nederland terug en werd directeur van het Rijksmuseum voor Volkenkunde. Onder zijn leiding kwam de modernisering van het museum tot stand, die zich onder andere uitte in de opzet van de filmotheek (1951) en de educatieve afdeling (1953). Op 1 januari 1955 nam hij afscheid van het museum en werd een jaar later gewoon hoogleraar in de culturele antropologie, in het bijzonder de algemene sociologie van niet-westerse volken. Sindsdien legde hij zich geheel toe op wetenschap, waarvoor hij ook voorwaarden schiep. Ondanks vele contacten met oriëntalisten en sociale wetenschappers in binnen- en buitenland bleef hij bescheiden. In zijn wetenschappelijk werk zocht hij een middenweg tussen marxisme en structuralisme, tussen structuur en verandering, en tussen kosmos en samenleving. In 1969 kreeg hij landelijke erkenning door zijn benoeming tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, afdeling Letterkunde. Daar verschenen ook zijn artikelen over traditie en transformatie en over dialectisch structuralisme. In 1973 nam hij op vijfenzestigjarige leeftijd (vervroegd) ontslag als hoogleraar, om zich op zijn wetenschappelijk werk te concentreren.

Zijn belangrijkste publicaties werden in 1978 vertaald en herdrukt in de bundel Transformation and Tradition. Zijn publicatielijst telt meer dan 70 titels, onder meer over mythologie en mythe-verandering, cultuurcontact en veranderingsprocessen, dekolonisatie en nationalisme, de studie van materiële cultuur en de prenten van M. C. Escher, het structuralisme van Lévi-Strauss en dat van zijn leermeesters. Daarmee leverde hij een geheel eigen bijdrage aan de beroemde Leidse richting, die hij vrijwel vanaf het begin meemaakte.

Tot op hoge leeftijd las hij verschillende binnen- en buitenlandse kranten. Met name de richting die het dagblad Trouw de laatste jaren had gekozen beviel hem. De oecumenische gedachte had hij zelf in artikelen over culturele antropologie en oecumene (1957) en oecumene als seculair sociologisch begrip (1961) uitgedragen. Het tezamen komen van culturen in de loop der geschiedenis fascineerde hem. Locher was een markant vertegenwoordiger van het Leidse structuralisme en een groot strateeg van de Leidse antropologie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden