(G)een rimpelloos bestaan

Beeld ANP

Een goedkoop middel tegen rimpels dat écht helpt. Te mooi om waar te zijn? Er valt wel wat af te dingen op vitamine A zuur-crème van de huisarts.

De cosmetica-industrie trekt zich weinig aan van de crisis. Zo bracht het Franse bedrijf Lancôme deze maand een gezichtscrème met stamcellen op de markt van liefst 295 euro, met de belofte dat de huid dankzij dit wondermiddel onmiddellijk verjongt. "Bizar", vindt Jetske Ultee, onderzoeksarts cosmetische dermatologie en werkzaam bij de Velthuis Kliniek, de grootste privékliniek in Nederland voor cosmetische ingrepen. "Ik ken geen enkel ingrediënt dat zo kostbaar is dat het deze exorbitante prijzen rechtvaardigt. Cosmetica is sentiment; mensen geloven nu eenmaal graag in sprookjes."

Ultee heeft nog een andere ontnuchterende boodschap: anti-verouderingscrèmes werken niet tegen bestaande rimpels. Op één uitzondering na: vitamine A zuur-crème, een middel dat weliswaar al lang op de markt is, maar het afgelopen halfjaar plotsklaps een heuse media-hype werd. Aanstichtster was tv-presentatrice Jetske van den Elsen die zich in een documentaire afvroeg of anti-rimpelcremes werken en doen wat ze beloven. Ze zorgde ervoor dat Vichy een misleidende reclame moest terugtrekken en zette Vitamine A zuur opnieuw op de kaart.

Jetske Ulee: "Sinds de jaren tachtig is met een stuk of twintig - placebo-gecontroleerde - wetenschappelijke onderzoeken aangetoond dat deze crème echt effect heeft op rimpels. Van origine is ze een anti-acnémiddel, maar ze bleek ook een gunstige uitwerking te hebben op het huidverouderingsproces."

Vitamine A zuur, een afgeleide van vitamine A, verwijdert dode huidcellen, waardoor de huid egaler wordt en gaat stralen. Daarbij stimuleert dit stofje de aanmaak van collageen en elastine die voor stevigheid zorgen, en vermindert het de aanwezigheid van pigmentvlekken.

De prijs van het tovermiddel doet ook versteld staan - in positieve zin dit keer: vitamine A zuur-crème is voor de naar eeuwige jeugd snakkende consument gratis, want alleen op recept verkrijgbaar bij de apotheek en doorgaans vergoed door de zorgverzekeraar, die de kostprijs van circa twee tientjes voor 50 milliliter dus restitueert.

Dat het in smeersels verwerkte vitamine A zuur, ook bekend als tretinoïne, te boek staat als een medicijn is niet voor niets. In tegenstelling tot zijn veel mildere zusje retinol, dat wel in de cosmeticaschappen is te vinden, is dit derivaat van vitamine A een ongemeen heftig spulletje. "Je moet heel goed weten wat je ermee doet", waarschuwt Jetske Ultee, die met enige regelmaat vitamine A zuur-crème voorschrijft aan haar patiënten. "Verkeerd gebruik kan tot flinke irritaties leiden. Ik begin daarom voorzichtig met een dosering van slechts 0,02 procent voor twee tot drie keer per week, en altijd in combinatie met een kalmerende crème. Maar omdat huisartsen het vaak alleen als anti-acnémiddel kennen, schrijven die vaak te hoge doses voor en bouwen het gebruik ervan niet op, waardoor het goed mis kan gaan."

Fietje Bruijs-van Hellemondt, huisarts in de Utrechtse wijk Tuindorp, is op de hoogte van de akelige bijwerkingen van vitamine A zuur- crème. Laatst kreeg ze een jonge, mannelijke patiënt onder ogen die het middel via de dermatoloog had verkregen tegen zijn acné. "Je wilt niet weten hoe hij eruit zag, een ontzettend rooie toet. Je moet als huisarts zeker je beperkingen kennen als je zo'n crème voorschrijft. In het geval van rimpels zou ik altijd eerst even overleggen met een dermatoloog."

Bruijs-van Hellemondt heeft dat slechts één keer aan de hand gehad, hoewel vrouwelijke patiënten zo nu en dan wel om informatie over het smeersel vragen. "Ik wil ze best een recept geven, maar ze zien er uiteindelijk toch vanaf als ze horen over de nadelen en het bewerkelijke gebruik. Waarschijnlijk heeft dat ook te maken met de populatie hier; de vrouwen zijn relatief jong, hoogopgeleid, en dus bewust. In het Gooi, waar uiterlijk over het algemeen een grotere rol speelt, is het mogelijk een ander verhaal."

Wie ondanks de mindere kanten van vitamine A zuur-crème toch besluit ermee aan de gang te gaan, moet overigens flink geduld oefenen. "Pas na een maand of drie, vier is er enig effect te bespeuren", zegt David Njoo, dermatoloog bij de locatie Hengelo van de Ziekenhuisgroep Twente. "Afgezien van het feit dat je sowieso de helft of meer op je hoofdkussen achterlaat, kost het tijd voordat het stofje is 'ingebouwd' in het stofwisselingssysteem van de huid." Maar dan nog is succes niet verzekerd, want niet iedere huid blijkt aan te slaan op vitamine A zuur. Daarbij zet Njoo vraagtekens bij de claims dat het stofje een probaat middel zou zijn tegen gelaatsgroeven. Njoo: "Er is een heel scala aan rimpels. Tegen de fijne, de kleine krasjes, helpt tretinoïne inderdaad. Maar voor de mimische ofwel frons- en lachrimpels, die worden veroorzaakt door overactiviteit van de spieren, doet het niks. En ook tegen rimpels als gevolg van verzakkingen is het geen remedie. Op de vezeltjes die de zogeheten vetpakketjes in de huid vasthouden, krijgt de zwaartekracht in de loop der jaren steeds meer vat. Daar is niet tegenop te smeren."

Al met al zijn de deskundigen het over één ding wel eens: voorkomen is beter dan genezen. Volgens Caroline van Eeuwijk, eigenaar van Cosmetics & Care, een schoonheidssalon annex winkel in natuurlijke cosmetica in Amsterdam, worden veel rimpels veroorzaakt door synthetische varianten van crèmes die de huid afsluiten en daardoor uitdrogen. Groen smeren dus, is haar devies. En zo gezond mogelijk leven. Ook onderschrijft ze een stelregel die steeds gangbaarder wordt: de huid moet elke dag worden beschermd tegen een grote oorzaak van huidveroudering: de zon. "Crèmes met een SPF-factor zijn de ultieme anti-rimpelcrèmes", stelt Jetske Ultee. "Smeer die het hele jaar door, want ook in de winter zijn UV-stralen van invloed. Een beschermde huid blijft lang onberispelijk. Kijk maar naar je billen."

Ook zonder arts
Vitamine A zuur, ook bekend als tretinoïne-crème, is in Nederland alleen te krijgen via de huisarts. Maar het blijkt ook te bestellen via www.dokteronline.com. Een tube Retin-A gel 0,025 procent kost 21,95 euro, met 0,01 procent 15,95 euro. Voor 12,40 euro krijg je er een 'artsconsult' bij. 'Mocht de arts nog vragen hebben dan neemt hij of zij contact met u op via e-mail'. Een poging tot bestellen van de gel met 0,025 procent strandde op de online-dokter die het slechts als vervolgrecept wilde uitschrijven. De crème met 0,01 procent is inmiddels zonder vragen onderweg. Wel jokken dat u de crème tegen acné wilt gebruiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden