Futuristische fietsen en joekels van taarten

De entree van de Pijp vanaf de stadszijde geeft een verkeerd beeld van deze traditionele Amsterdamse volksbuurt die tegenwoordig meer een wijk is voor yuppen en dinky's en - niet te vergeten - allochtonen.

Bij het verlaten van de tram (vanaf het Centraal Station de lijnen 16, 24 en 25) zien we aan de overzijde het Heinekenplein, niet genoemd naar de bierbrouwer die hier vroeger zijn fabriek had maar naar een ver familielid uit de negentiende eeuw. Hoge flats domineren het uitgestrekte, winderige plein waar in de zomer omliggende cafés hun terrassen uitstallen. Terwijl de rest van de Pijp voornamelijk bestaat uit kleine etagewoningen, in de tweede helft van de negentiende eeuw gebouwd voor de arbeider, en nauwe straten waar de auto's zich met moeite doorheen wurmen en waar je nauwelijks een parkeerplaats kunt vinden. Het is een gezellige wijk met soms opmerkelijke winkeltjes: je kunt er futuristische fietsen kopen, of joekels van taarten bestellen die keurig thuisbezorgd worden. Er zijn honderden restaurants en eethuisjes. Noem een nationaliteit, en de producten uit dat land zijn hier te vinden, van peperduur tot spotgoedkoop. In de etalage van de kapper, bijna op de hoek van de Ferdinand Bolstraat en de Stadhouderskade, kun je aan de prijslijst zien hoe de inflatie de afgelopen dertig jaar heeft huisgehouden: in 1970 betaalde je voor een knipbeurt slechts 3,25 gulden, nu is de prijs 22 gulden. Dat zal vanaf 1 januari dus zo'n tien euro zijn.

Om de hoek van het Heinekenplein, in de Quellijnstraat, zit een wijkpost waar informatie te krijgen is over de Noord-Zuidlijn, de nieuwe metroverbinding die dwars onder de Pijp gaat lopen. Als het goed is komt er ook een station op de hoek van de Ceintuurbaan, al bestaan er op het stadhuis varianten waarin vanwege bezuinigingen van deze halte wordt afgezien. Tot woede van de bewoners: wel jarenlang de bouwellende, maar geen station en dus geen voordeel van de metro. Het verzet is toch al groot. Hier en daar hangen affiches met teksten als 'Geen gemol in de Bol', en een enkele winkelier kondigt zijn gedwongen vertrek al aan: 'Vanwege de Noord-Zuid moeten wij er uit'.

Maar de Albert Cuyp blijft bestaan. Deze grootste markt van Nederland bereiken we als we van de Quellijnstraat rechtsaf de 1e van der Helststraat inslaan en vervolgens het Gerard Douplein oversteken. Doordeweeks trekt deze markt per dag zo'n twintigduizend bezoekers, op zaterdag zelfs vijftigduizend. Dan is er geen doorkomen meer aan.

Iets zuidelijker ligt het Sarphatipark, één van de mooiste en meest geliefde woonplekken van Amsterdam. De woningen zijn navenant duur. We steken de Ceintuurbaan over, de 2e Van der Helststraat in, het Van der Helstplein over, en komen langs wat in de volksmond nog steeds de Oude Rai heet, maar waar al sinds jaar en dag bejaardenwoningen staan. Hier zou ooit het nieuwe stadhuis komen, maar door verzet van de buurt is het daar nooit van gekomen. Rechts is ook het Okura-hotel te zien waar je op de 23ste etage koffie kunt drinken en zondags kunt brunchen. Niet goedkoop, maar wel met een fantastisch uitzicht.

Maar we moeten terug naar het oosten, over de Jozef Israelskade. Vanaf deze kade kun je via drie verschillende zijstraten naar het uiteindelijke doel van deze wandeling: woningen en scholen van de Amsterdamse School, een architectonische stroming die tussen 1910 en 1930 furore maakte, niet alleen in de hoofdstad, maar ook in andere steden. De huizen staan aan het Thérèse Schwartzeplein (genoemd naar een schilderes), de Pieter Lodewijk Takstraat

(SDAP-kamerlid en journalist), de burgemeester Tellegenstraat (burgemeester dus en daarvoor directeur van bouw- en woningtoezicht), het Coöperatiehof en het Henriëtte Ronnerplein (ook een schilderes). Op nr 2 aan dit plein staat een borstbeeld van Wibaut, raadslid, wethouder en lid van de Eerste Kamer die enorm veel voor de woningbouw in Amsterdam heeft betekend, vandaar ook deze erkenning. Typerend voor al deze prachtige huizen, ontworpen door onder anderen de architect Michiel de Klerk, die ook voor het Scheepvaarthuis tekende, zijn de houten spijlen in de ramen. De arbeider, zo was de opvoedende gedachte, moest niet achter de geraniums gaan zitten en doelloos naar buiten kijken, maar moest zich bezighouden met stichtende lectuur. Van buiten zien de woningen er vrij ruim uit, van binnen zijn ze echter behoorlijk klein.

We lopen via de Takstraat terug naar de Jozef Israelskade, steken via de voetgangersburg het water over, de Waalstraat in, gaan de Churchillaan over en komen op het Merwedeplein, waar Anne Frank gewoond heeft. In de punt van dat plein ligt de piepkleine Deltastraat die naar de befaamde Wolkenkrabber van J.F. Staal uit 1932 voert. Hoe deze flat en omgeving er uitzien, is te lezen in De tranen der acacia's van Willem Frederik Hermans: ,,Het gebouw leek zonderling hoog. (...) Het had, met z'n ijzeren balkonnetjes, met alle kachelpijpen die eruit staken, aan de muren en aan elkaar bevestigd in een verwarring van ijzerdraden, ook iets weg van een enorm vergroot onderdeel uit een radiotoestel; of een isolator van een fantastische Am eri kaan se hoogspanningsinstallatie.''

De Wolkenkrabber vormt het hart van het stedenbouwkundig ontwerp van Berlage, het Plan Zuid. Vanaf deze plek beginnen drie brede boulevards: de Churchilllaan, de Rooseveltlaan en de Vrijheidslaan. De laatste kreeg na de oorlog de naam van Stalin, de derde deelnemer aan de conferentie van Jalta, maar dat werd in 1956, toen diens reputatie aan gort ging en de Sovjets ook nog eens Hongarije binnenvielen, fluks veranderd. De term 'vrijheid' slaat op de intocht van de Canadezen, in mei 1945.

We lopen over deze Vrijheidslaan naar de Berlagebrug - die net een onderhoudsbeurt heeft gekregen - vanwaar je een prachtig uitzicht hebt over de Amstel. Rechts, aan de overkant van het water, staan een paar peperdure appartementencomplexen met daarachter de Rembrandt-, Mondriaan en Breitnertoren, die eerder de naam Wolkenkrabber verdienen. We lopen over de Treublaan (links de school waar Jan Schaefer zijn banketbakkersopleiding kreeg) onder het spoor door naar het Prins Bernhardplein. Rechts ligt het Amstelstation, van waar treinen en metro's naar het Centraal Station vertrekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden