'Fundamentalisten gebruiken democratie om haar omver te werpen'

AMSTERDAM - De hoofddoekenkwestie is weer opgelaaid in Turkije. Afgelopen zondag gingen duizenden mensen in verschillende steden de straat op, om te betogen tegen het verbod op het dragen van hoofddoeken op universiteiten. De regering vat de betogingen op als een aanval op de Turkse republiek.

Of het dragen van hoofddoeken op universiteiten bij de wet verboden is, staat al jarenlang ter discussie. Het Hooggerechtshof heeft de wet vorig jaar wel als een verbod uitgelegd, waarna de rectoren het strikte voorschrift kregen om geen enkele studente met een hoofddoek in de lessen toe te laten. Intussen is het verbod op de hoofdoeken op de universiteiten in de ogen van islamisten uitgegroeid tot het symbool van onderdrukking door de seculiere staat.

Bij de betogingen van zondag zijn tientallen mensen gearresteerd. Ook heeft de politie fundamentalistische schrijvers en journalisten in hechtenis genomen. Deze ontwikkelingen verscherpen de tegenstellingen tussen de seculieren en de fundamentalisten. Dat laat ook zijn sporen achter in het dagelijkse leven: Twee meisjes melden zich bij een liefdadigheidsinstelling in Ankara. Ze zijn arm en willen kleren voor de familie om de winter mee door te komen. Er is echter een probleem, ze dragen hoofddoeken. De directrice, een in hart en nieren Ataturk-aanhangster, helpt de meisjes uit de droom. “Schamen jullie je niet om met hoofddoeken hulp te komen vragen hier? Ga je eerst maar als moderne meisjes kleden, dan pas krijgen jullie hulp.” De meisjes gooien de aanmeldingsformulieren in het gezicht van de vrouw en lopen weg.

De islamisten kunnen hun mening niet openlijk uiten in Turkije. Vooral niet na de halve militaire coup van anderhalve jaar geleden. Het machtige leger heeft de islamisten toen uit de regering gezet, de politieke verboden verscherpt, de fundamentalistische Welvaartpartij opgeheven, diens leiders uit de politiek verbannen en studentes met hoofddoeken de kans ontnomen om hun studies af te maken.

“Ik heb in Duitsland en Amerika gestudeerd. In deze christelijke landen heb ik nooit meegemaakt dat er iets over hoofddoeken van studentes werd gezegd. Het is dramatisch dat dit verbod wel in het islamitisch land Turkije geldt”, zegt Zuhal, een studente filosofie, die even in Turkije komt studeren. Ze gaat over enkele maanden weer terug naar haar woonplaats Berlijn. Haar haren zijn geblondeerd. Ze is ook niet het type dat ooit hoofddoeken zal dragen. Ze trekt zich alleen het lot aan van de meisjes, die door hun hoofddoeken hun studies moesten staken.

Mensen zoals Zuhal, zelf voor een seculiere staat, maar tegen kledingvoorschriften, zijn in de minderheid in Turkije. De grote meerderheid is seculier en Ataturk-aanhanger en wil dat hoofddoeken verboden blijven. De andere grote groep is tegen het verbod, omdat ze hoofddoeken willen dragen. Volgens schrijver en columnist Hasan Cemal zijn mensen zoals Zuhal in de minderheid omdat de meeste Turken in de gaten hebben wat de werkelijke plannen van de fundamentalisten zijn.

“De hoofddoekenkwestie gebruiken ze om aanhang te winnen. Hun streven is de seculiere staat van Ataturk omverwerpen. Ze willen gebruik maken van de democratie om diezelfde democratie kapot te maken. Die mogelijkheid moeten we hen niet geven”, aldus Cemal.

De voorzitter van de fundamentalistische 'Partij van de Deugd', opvolger van de verboden Refahpartij, Recai Kutan, wil niets weten van zulke stiekeme verlangens. Volgens hem gaat het bij de betogingen enkel om het dragen van hoofddoeken. “We dachten dat een man als Ecevit sociaal-democraat was en opkwam voor mensenrechten en vrijheden van personen. Ik begrijp niet dat hij als vice-premier deze betogingen als een aanval op de Turkse republiek kan beschouwen. Ik wil hem vragen wat voor belang hij er bij heeft om twee grote groepen tegen elkaar op te stoken”, aldus Kutan.

De Turkse republiek is over twee weken 75 jaar. Nadat Mustafa Kemal, een officier in het Ottomaanse Rijk, op eigen houtje naar Anatolië was getrokken, mobiliseerde hij de mensen voor een oorlog tegen de bezetters. Hij won die oorlog en riep in 1923 de republiek uit. Het was afgelopen met de monarchie. Mustafa Kemal had een soort jihad (heilige oorlog) gewonnen. Het parlement nam de wet aan om hem Ataturk te noemen, 'vader der Turken'. Deze Ataturk wilde het land op het Westen richten. Hij had de tijdgeest mee. Grondige veranderingen gaan echter niet zonder offers.

Islamisten voelen zich slachtoffer sinds de dag van de oprichting van de republiek. Met harde hand heeft Ataturk de fundamentalistische oppositie onderdrukt. Hij heeft een machtig leger gesticht, dat de moderne republiek bewaakt. En dat sterke leger heeft zijn taak nooit vergeten. Om de zoveel tijd vindt er een militaire staatsgreep plaats, om de in gevaar zijnde republiek te redden.

Liberale intellectuelen zoals Ahmet Altan zijn van mening dat er in Turkije geen gevaar bestaat voor een fundamentalistisch regime. De generaals creëren een kunstmatig gevaar, om hun eigen positie te versterken. Ozkan Kara, een winkelier in een buitenwijk van Ankara, deelt die mening niet. Hij heeft een hekel aan twee soorten mensen. Dieven, die flessen melk uit zijn winkel stelen en de fundamentalisten.

“Twee mannen met baarden hebben mijn dochter op straat uitgescholden, omdat ze een korte rok droeg. Mensen die het verbod op hoofddoeken willen opheffen, omdat het zo democratisch is, vind ik ronduit naïef. Ik kan jou verzekeren dat als de fundamentalisten ooit aan de macht komen, zij het woord democratie zullen verbieden. Ze zullen de kelen afsnijden van mensen die anders willen leven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden