Fuck de koning - mag je dat in andere landen wel roepen?

Over de Thaise koning Bhumibol - rechts - en zijn hond kun je beter geen grapjes maken.Beeld EPA

In Thailand kun je met gemak de rest van je leven in de cel slijten voor het beledigen van koning Bhumibol. In West-Europa is het minder erg. Maar wie in Nederland koning Willem-Alexander beschimpt riskeert nu nog maximaal vijf jaar cel of een boete die kan oplopen tot 20.000 euro.

Zo ver kwam het de afgelopen jaren nooit, en het zou ook niet mogen, vinden veel politici. Zij vinden een verbod op majesteitsschennis uit de tijd. Vandaag diende D66 een wetsvoorstel in om het beledigen van het koningshuis en bevriende staatshoofden niet langer strafbaar te stellen. Directe aanleiding is de aanklacht van de Turkse president Erdogan aan het adres van de Duitse cabaretier Jan Böhmermann die Erdogan in een gedicht een 'geitenneuker' noemde.

In de Tweede Kamer lijkt zich een meerderheid af te tekenen om beide verboden uit de wet te schrappen. Loopt Nederland daarmee voorop? Zijn er landen waar je 'fuck de koning' mag roepen?

Een eenvoudige vraag met een ingewikkeld antwoord, meent hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans. "Er zijn een aantal landen waar echt heel zware straffen staan op het beledigen van de koning", zegt hij. "Denk aan Thailand, of Myanmar."

Daarnaast, zegt hij, kennen vrijwel alle landen wel een wet die het beledigen van burgers en smaad strafbaar stelt, of het om de lokale prins carnaval gaat, of koning Willem-Alexander. "Als je als burger beledigd of uitgescholden wordt en daar aanstoot aanneemt kun je aangifte doen. Dan moet je wel een schedeldak als een eierschaal hebben natuurlijk, en je staat behoorlijk voor gek, maar het kan", zegt Voermans. "Daar staat maximaal een paar honderd euro boete op."

Wakker geschud
Naast algemene wetgeving tegen beledigen kennen de meeste Europese monarchieën nog altijd een verbod op majesteitsschennis en op het beledigen van bevriende staatshoofden. Zulke wetgeving om buitenlandse staatshoofden te beschermen dateert veelal uit de negentiende eeuw, zegt Voermans. "Toen zaten staatshoofden heel dicht tegen de monarchie aan, en je wilde geen gedoe met staatsbezoeken. Tegenwoordig staat dit soort wetgeving in veel landen in de reservestand. Ook in Duitsland zag je ze wakker schrikken met Erdogan: o jee, hebben we dat nog?"

Dat geldt ook voor Groot Brittannië, waar wetgeving rond majesteitsschennis een slapend bestaan leidt. Theoretisch staat er een geldboete of gevangenisstraf op, maar sinds 1840 is er niemand meer vervolgd. In Denemarken is het niet veel anders. In Noorwegen en Zweden kunnen majesteitsschenners celstraf krijgen, maar er wordt zelden of nooit vervolgd.

In Spanje zijn ze minder mild. Zo werden de laatste jaren een aantal keer demonstranten beboet voor het verbranden van een foto van het koningspaar. Een satirisch blad werd in 2007 uit de handel gehaald voor het afdrukken van een spotprent waarin het koninklijk paar de liefde bedrijft.

België
In België, waar men maximaal drie jaar achter de tralies kan verdwijnen, werd in 2006 voor het laatst een Belg veroordeeld. Een man uit Lommel kreeg acht maanden celstraf en een boete van 3300 euro, omdat hij tientallen mails had gestuurd naar onder meer de premier en ministers waarin hij beledigingen uitte tegen toenmalig Koning Albert.

Ook in België gaan van tijd tot tijd stemmen op om het wetsartikel helemaal te schrappen. De laatste jaren maakt met name de Vlaams-nationalistische N-VA zich er sterk voor om de uit 1847 stammende wet te laten verdwijnen, maar vooralsnog zonder succes.

Belgen mogen sinds 2005 wel de draak steken met bevriende staatshoofden. Het wetsartikel dat dit verbood werd geschrapt nadat het Europees Hof van de Rechten van de Mens had geoordeeld dat de Franse krant Le Monde onterecht was bestraft voor majesteitsschennis aan het adres van de Marokkaanse koning. Aparte wetgeving met betrekking tot buitenlandse staatshoofden was in strijd met de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid, oordeelde het Europees Hof toen. Daarop besloot ook België het wetsartikel in de ban te doen.

Hoogleraar Voermans verwacht in Nederland uiteindelijk ook een Belgisch compromis. "Ik denk dat wij een Belgische oplossing krijgen. Wij houden veel meer van Willem-Alexander dan van buitenlandse staatshoofden. Het hemd is nader dan de rok."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden