Fuchs: te veel vrijheid voor makers van openbare kunst

UTRECHT - Bij het maken van kunstwerken voor op straten en pleinen krijgen kunstenaars te veel vrijheid. Dat zegt Rudi Fuchs, directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam.

De volstrekt particuliere opvatting van de kunstenaar, die de openbare ruimte gebruikt als een openluchtmuseum, heeft volgens hem te veel de overhand gekregen. “De artistieke waardigheid die wij de kunstenaar in de twintigste eeuw toekennen, en zijn vaak daarmee gepaard gaande arrogantie, botsen met de rechten van mensen die rond een plein wonen, en er geen bal aan vinden.”

Als er een opdracht wordt gegeven tot het maken van een openbaar kunstwerk moet het weer worden als in de renaissance, vindt Fuchs. De procedure moet daartoe omgedraaid: niet zoals nu een kunstenaar uitkiezen en die zijn gang laten gaan, maar eerst bepalen wat voor werk er op welke plek moet komen. Fuchs: “We willen een generaal op een paard, wie kan dat het beste maken? Dat zou de volgorde moeten zijn.” Zo'n strikte opdracht, die tevens rekening houdt met de historische ordening van een stad (“een uitvalsweg verdient nog steeds iets groots, bijvoorbeeld een fontein”), zou volgens Fuchs veel moeilijkheden voorkomen.

Fuchs sprak zaterdag in de Utrechtse stadsschouwburg tijdens een symposium over kunst in de openbare ruimte, georganiseerd door de gemeente Utrecht naar aanleiding van het vijftigjarig bestaan van het Fonds Stadsverfraaiing in deze stad.

Zijn lezing leek aan te sluiten bij de kritiek die de Raad voor cultuur onlangs uitte ten aanzien van het opdrachtenbeleid van de overheid. Er worden de laatste jaren weliswaar meer opdrachten verstrekt, maar dat leidt niet noodzakelijkerwijs tot betere kwaliteit, aldus de Raad.

Kritiek kreeg Fuchs van beeldend kunstenaar Hans van Houwelingen. Dat is de maker van het veelbejubelde, in kleurige straatstenen uitgewerkte Perzische tapijt op de Utrechtse Amerhof. “Het lijkt wel of er eerst een soort lobotomie op een kunstenaar moet worden uitgevoerd, zodat alleen dát stukje vorm overblijft wat je wilt hebben. Er moet juist anders gedacht worden over wat een kunstenaar kan betekenen voor de omgeving.”

- Vervolg op pagina 9

Ook vroeger altijd al onenigheid over kunst in openbare ruimte VERVOLG VAN PAGINA 1

Ook het tapijt van Van Houwelingen is opgenomen in het fraaie overzichtswerk 'Beelden in de stad. Utrecht, 50 jaar kunst in de openbare ruimte', waarin de geschiedenis van het fonds is vastgelegd. Alle ruim tweehonderd sculpturen die de afgelopen vijftig jaar in de stad zijn geplaatst, staan in het boek afgebeeld, vergezeld van hun soms roerige ontstaansgeschiedenissen.

Want hoewel de opvattingen over de functie en ook de aard van kunst in de openbare ruimte sinds de jaren vijftig ingrijpend zijn gewijzigd - in de oprichtingsnota in 1948 schrijven burgemeesters en wethouders het als een 'groot goed van hoge waarde' te beschouwen dat de burgerij de gelegenheid krijgt op openbaar terrein de 'verheffende invloed' van goede kunstwerken te ondergaan -, eens te meer wordt uit het boek duidelijk dat het altijd een punt van strijd is geweest wie het laatste woord krijgt over wat waar moet komen te staan.

Zowel een van de eerste projecten van het Utrechtse fonds, een fontein voor de schouwburg van Dudok aan het Lucas Bolwerk, als het meest recente, de denkende haas van de Brit Barry Flanagan voor het opnieuw ingerichte Neude, zijn onderwerp van langlopende discussies geweest. Want: “Consensus over kunst is nu eenmaal een contradictio in terminis”, zei voorzitter van de adviescommissie beeldende kunst Hans Anderson bij de presentatie van het boek, toen de forumdiscussie, na de prikkelende aanzet van Fuchs, allang ergens in het niets was geëindigd. De conclusie van Francine Houben, directeur van architectenbureau Mecanoo was misschien nog de handzaamste: een boek zoals de gemeente Utrecht dat nu heeft samengesteld, geeft een mooi overzicht van de opvattingen over kunst in de openbare ruimte, van de successen en de mislukkingen, waar belangrijke lessen uit getrokken kunnen worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden