Fryslân op z'n zondags

Al lopend door de weilanden van de Rypsterpolder bij Greonterp schieten je plotseling de woorden van de Duitse dichter Rainer Maria Rilke te binnen, waar hij het heeft over de 'sehr grosse Himmel'. Nu zal hij nooit in dit stukje Noord-Nederland zijn geweest, maar ongetwijfeld zouden de Friese wolken en luchten Rilke misschien wel tot nog een lovender typering hebben geïnspireerd. We zijn al bijna weer terug bij het beginpunt in Blauwhuis en dát, dat machtige firmament (om met de psalmdichter te spreken) is het, wat zo'n onvergetelijke indruk maakt. Uiteraard zou je het weer op zo'n dag speciaal moeten kunnen uitzoeken.

Het dorp Blauwhuis was eind augustus start- en eindpunt van de Hemdykrintocht, een wandelroute van 30 km die voor een groot deel over de oude hemdijk voert, de dijk die in de Middeleeuwen de toen ontstane binnenpolders ('hemmen') omsloot. Eerlijk gezegd: die tocht was voor de ongeoefende spieren een tikkeltje te lang én ook te massaal, want er deden meer dan 3000 wandelaars mee. Daarom kiezen we later op een heel wat rustiger moment voor een aangepast traject, maar wel met dezelfde startplaats.

Blauwhuis, met zijn imposante Cuypers-kerk -de ruim 40 meter hoge toren blijft nagenoeg de gehele route binnen het gezichtsveld- is een rooms-katholieke enclave in de overwegend protestants-christelijke Friese Zuidwesthoek. Ver voordat de kerk in 1871 werd ingewijd, kwamen de katholieken-in-disapora bijeen in een huis met opvallend blauwe dakpannen (vandaar de dorpsnaam); nu staat verzorgingscentrum 'Teatskehûs' op die plek. Bij café 'De Freonskip' midden in het dorp steken we het kruispunt over en lopen over de Van der Looswei (genoemd naar het hoofd der school, 1885-1909) en de Blauhústerleane richting

Greonterp. Nadat we Blauwhuis achter ons hebben gelaten, wordt na een kilometer de doorgaande weg verlaten om via het fiets- en voetpad (Mardyk) dwars door de weilanden richting Parrega te lopen.

Het laatste stukje naar dit oorspronkelijke visserdorp -waar al in de 13de eeuw een kapel of kerk moet hebben gestaan en dat opvallend langgerekt is- gaat via de Horstweg. Bij de brug over de Workumer Trekvaart slaan we linksaf en lopen vervolgens zo'n vier kilometer in zuidelijke richting. De trekvaart is deel van de Elfstedenroute en is op zich wel wat eentonig, maar passerende schepen en ingespannen naar hun dobber turende hengelaars zorgen voor voldoende afleiding. Het is alleen jammer dat voor menig automobilist de N359 (Lemmer-Workum-Bolsward-Leeuwarden) blijkbaar niet snel of breed genoeg is, want deze 'ventweg' langs het water wordt nogal eens als alternatief gebruikt.

Bij de laatste afslag vóór Workum slaan we linksaf, steken het water en de spoorlijn Stavoren-Leeuwarden over en komen na een kleine kilometer in het, volgens het Hemdykrintocht-informatieboekje, 49 inwoners tellende dorpje Nijhuizum. De naam is vermoedelijk een verbastering van 'nije húzen' en dat zou betrekking kunnen hebben op een vroegere uitbreiding van het nabijgelegen Gaastmeer. Bij de eerste T-splitsing gaan we opnieuw linksaf. Nijhuizum is een van de dorpen, waar de plaatsnaam tegelijkertijd de enige straatnaam is. Blijkbaar wordt dit gedeelte druk befietst en bewandeld, want bij diverse boerderijen is een bescheiden terras ingericht. Bij de familie Ketelaar op nummer 17 kunt u, behalve voor ijsco's, ook voor verse scharreleieren terecht.

Na ruim een kilometer slaan we rechtsaf, het Brekkenpaad op. Dit is misschien wel het mooiste stuk van de route: vlak langs de oevers van de Bombrekken en de Oudegaasterbrekken is nog niet zo heel lang geleden een prachtig fiets- en wandelpad aangelegd, waarbij het geluid van de vogels twee keer per uur wordt overstemd door dat van de trein van en naar Sneek. De Brekken zijn na 1570 ontstaan, na de Allerheiligenvloed van dat jaar. '...Vele duisend menschen zijn op 't bedde verrascht metter dood', meldt een kroniekschrijver uit die dagen. 'Alle de platte Landen so in Oost als in Westvriesland (...) ja tot de poorten van (...) Dockum, Sneec en Bolswaert zijn genoegsaem met het Zeewater belopen.' Op het punt waar het fietspad definitief in oostelijke richting gaat, werd drie jaar geleden -tijdens Simmer 2000- de openluchtopera 'Orfeo Aqua' opgevoerd; het was een schitterende ontmoeting tussen cultuur en natuur.

Bij een inham in de Brekken, Sypset, raken pad en spoorlijn elkaar bijna. Een kleine omweg, via Oudega en daarna langs de Westerskatting en het dorp Westhem terug naar Blauwhuis (toch nog een stukje Hemdijk!), is mogelijk, maar wij geven de voorkeur aan bescheiden burgerlijke ongehoorzaamheid. We steken het spoor over, slaan onmiddellijk linksaf en lopen -wat officieel niet schijnt te zijn toegestaan- een kleine 200 meter langs de spoorbaan om vervolgens het betonnen pad rechtsaf te kiezen. Door de Rypsterpolder lopen we over het erf van een boerderij en langs een 'zeilschool-in-ruste' naar de Rypsterweg. Deze weg volgen we en slaan bij de eerste driesprong rechtsaf. Ook hier is het uitkijken geblazen: niet voor doldrieste verkeersdeelnemers ditmaal, maar voor de vele koeienvlaaien die het weggetje op sommige plaatsen bijna onbegaanbaar maken. Het vee graast hier in complete vrijheid, slechts tegengehouden door een aantal veenroosters.

Wie 'Greonterp' (fonetisch ongeveer: Grunterp) zegt, zegt 'Gerard (van het) Reve'. De schrijver woonde van 1964 tot 1971 in 'Huize Het Gras', door Reve op een bepaald moment omgedoopt in 'Huize Algra', toen deze legendarische hoofdredacteur van het Friesch Dagblad tegen Reve's 'godslasterlijke' boeken ten strijde trok. De voor Reve kenmerkende zwaarmoedigheid, onder meer verwoord in 'Boetpsalm' ('Vol alcohol, zwaarmoedigheid / en eerbied voor de Maagd, / woon ik in Friesland./ Niet mijn, Uw wil geschiede'), kan op deze dag evenwel op ons geen vat krijgen en we laten Reve voor wat hij is (of was?). De bijzondere klokkenstoel op de begraafplaats is wel een bezoekje waard, voordat de laatste kilometer wordt ingezet naar Blauwhuis.

Na onder Rilke's 'sehr grosse Himmel' zo'n 17 kilometer te hebben afgelegd, komen we weer terug op ons beginpunt. Even het interieur van de St.-Vituskerk bekijken (een echte aanrader!) en dan naar het terras van 'De

Freonskip' voor een vers kopje koffie. Op de terugweg met de auto, via Westhem en IJlst richting Sneek, wordt vastgesteld dat de Hemdijk, behalve bochtig, toch ook wel heel bijzonder is. Maar -met z'n duizenden tegelijk...?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden