Frisse wind door Austen-canon

Boekverfilming | Tachtig jaar Jane Austen verfilmingen: van bekoorlijke joffers tot clevere tijdgenotes.

Ooit een Jane Austen-verfilming gezien die voor daverende lachsalvo's zorgde? 'Love & Friendship' van de Amerikaanse regisseur Whit Stillman, vandaag in première, krijgt het voor elkaar, een film die als een frisse wind door de Austen-canon waait.

De afgelopen tachtig jaar konden de zes romans die Austen in haar korte leven schreef (ze stierf in 1817 op 41-jarige leeftijd) op grote belangstelling rekenen van film- en televisiemakers. Vooral de BBC putte zich de afgelopen decennia uit in verfilmingen van Austens werk, met voorop bewerkingen van 'Pride and Prejudice', de satirische zedenschets rond de vijf zussen Bennet die in de Britse klassenmaatschappij van de vroege negentiende eeuw, barstend van de etiquettes, aan de man moeten zien te komen. Austen, die zelf ongetrouwd bleef, was een meester in het beschrijven van die romantische buitelingen.

Vermaard is de zesdelige serie die de BBC in 1995 lanceerde, met Jennifer Ehle als Elizabeth Bennet en Colin Firth als Mr. Darcy. De scène waarin een broeierige Darcy met kleren en al in een meertje dook, en met nat hemd uitgerekend Elizabeth tegen het lijf liep, werd als onvergetelijk moment bijgeschreven in de Britse tv-historie. De serie maakte een ster van Firth, en inspireerde Helen Fielding tot het schrijven van 'Bridget Jones's Diary'. In de boekverfilming die volgde, zagen we Bridget voor de buis zwijmelen bij Firth als Mr. Darcy, terwijl hij in het echt voor haar stond, als Mark Darcy.

1995 was sowieso een jubeljaar qua Austenverfilmingen. Emma Thompson (scenario) en Ang Lee (regie) oogstten Oscarsucces met 'Sense and Sensibility', het romantische drama rond de huwbare zussen Elinor en Marianne Dashwood, gespeeld door Thompson en Kate Winslet, met wijlen Alan Rickman als Colonel Brandon.

Dat een Austen-verfilming ook zonder Engelse heuvels kon, zonder brocant en damast, bewees datzelfde jaar de highschool-komedie 'Clueless'. Amy Heckerlings vertaling van 'Emma' naar 20ste eeuws Californië toonde Alicia Silverstone als typische Austenheldin: een goedgebekte, manipulatieve jonge vrouw die zich bezighoudt met de belangrijke zaken des levens: de juiste kleding en de juiste feestjes. Emma was niet langer een geest uit het verleden, maar een clevere tijdgenote.

Het succesvolle Austentriptiek midden jaren negentig schudde ook Hollywoodstudio's wakker. Genoot Gwyneth Paltrow als Amerikaanse Emma-vertolkster nog het voordeel van de twijfel, het optreden van Anne Hathaway in de biografische film 'Becoming Jane' deed Austenpuristen tollen. Een Amerikaanse in de rol van Jane Austen was 'simply not done'.

Dat nu uitgerekend een Amerikaanse regisseur de beste Austenverfilming in jaren maakte, mag een kleine overwinning heten. Whit Stillman liet voor 'Love & Friendship' de beroemde romans liggen, en ontfermde zich over een obscuurder werk, de postuum verschenen novelle 'Lady Susan' die hij bewerkte tot een onbetaalbare komedie over een jonge weduwe die lonkend naar mannen en fortuin op overlevingstocht gaat, terwijl ze de spelregels van de Engelse landadel listig naar haar hand zet.

Voor wie wil zien wat de Austenverfilming in een halve eeuw tijd aan dramatische kracht heeft gewonnen, kijk even naar de enige Nederlandse bijdrage uit 1961, te vinden op YouTube. Schrik niet, 'De Vier Zusters Bennet' (de vijfde 'bekoorlijke joffer' deed er blijkbaar niet toe) is een archaïsch toneelspel tegen het statische decor van een televisiestudio met, vooruit, één attractie: een 28-jarige Ramses Shaffy als Mr. Darcy.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden