Fries in het onderwijs moet leuk en normaal zijn

Het gaat niet goed met het Fries op de scholen. De provincie Fryslân gaat daar wat aan doen. Het gebruiken van het Fries moet 'leuker' worden. Want: Fries is fun.

LEEUWARDEN - ,,Fries is fun'', is zijn lijfspreuk. Maar onderwijsgedeputeerde Siem Jansen vindt het als motto van de provincie niet geschikt -vanwege het Engels. Toch geeft het precies de boodschap weer die hij met een promotiecampagne voor het onderwijs wil verspreiden. ,,Het zou leuk en vanzelfsprekend moeten zijn om op school de Friese taal te gebruiken.''

Nu nog denken leerlingen, ouders, onderwijsgevenden en bestuurders verschillend over het voorschrift dat iedere opleiding tijd moet inruimen voor de Friese taal. Sommigen vinden die verplichting overdreven. Anderen zijn bang dat het ten koste gaat van de aandacht voor andere zaken. Toch stelt 60 procent van de ouders en 46 procent van de leerlingen wél prijs op gedeeltelijk Friestalig onderwijs.

Dat binnen alle typen onderwijs het Fries een plaats moet hebben, staat formeel buiten kijf. In 1998 trad het Europees Handvest voor Minderheidstalen in werking. De Nederlandse overheid heeft daarmee het Fries erkend als tweede rijkstaal en vastgelegd dat in Friesland een aanmerkelijk deel van het onderwijs in die taal moet worden gegeven.

,,Maar dat argument gebruiken we alleen om het kabinet aan afspraken te houden. Als je de inwoners van deze provincie enthousiast wilt krijgen voor het Fries, moet je met een ander verhaal komen'', zegt Jansen (CDA).

Binnenkort buigen provinciale staten zich over zijn Plan fan oanpak Frysk yn it underwiis. Daarin zijn afspraken met het rijk uitgewerkt. Maar het plan is ook een reactie op kritiek van de inspectie, die heeft vastgesteld dat de meeste basisscholen geen taalbeleid hebben. Van tweetalig onderwijs komt in de praktijk niet veel terecht, aldus de inspectie.

Ook in de basisvorming van de middelbare school is de kwaliteit van de lessen Fries onvoldoende gebleken. Verder komt uit een wetenschappelijk onderzoek naar voren dat leerlingen in het voortgezet onderwijs het Fries minder goed beheersen dan voorheen. Reden voor de provincie om in actie te komen.

,,Het Fries is als communicatiemiddel voor veel inwoners heel belangrijk. Voor ruim vijftig procent is het de memmetaal. Bovendien: als je de taal niet onderhoudt haal je het hart uit de Friese cultuur. En zoiets als een regionale identiteit moet je koesteren, wil je niet opgaan in de grote massa'', vindt gedeputeerde Jansen. ,,Daarnaast blijkt uit onderzoek dat onderwijs in de moedertaal een positief effect heeft op leerprestaties'', zegt hij.

Dat tweetalig onderwijs niet van de grond komt, komt niet alleen door weerstanden tegen verplicht Fries. Werkdruk, docenten die niet zijn toegerust voor hun taak, te weinig geschikte leermiddelen en grote verschillen in de mate waarin leerlingen al vertrouwd zijn met het Fries, spelen ook mee.

De provincie ziet de oplossing in het 'leuker maken' van het gebruik van het Fries. Scholen met weinig Friessprekende leerlingen hoeven voortaan niet op dezelfde manier te werken als scholen met veel Friessprekenden. De eersten mogen er best iets langer over doen om de doelstellingen te halen. Leraren krijgen meer didactische ondersteuning. En er komt een nieuwe lesmethode.

De verplichting om een deel van het onderwijs in het Fries te geven blijft bestaan, als het aan de provincie ligt. De gedeputeerde is dan ook ongelukkig met het voornemen van staatssecretaris Adelmund om Fries uit het vaste onderwijsprogramma te halen en over te hevelen naar het keuzedeel.

Jansen schetst hoe 'leuk' tweetalig onderwijs eruit kan zien: een les aardrijkskunde waarin de leraar Nederlands, Fries en ook Engels op speelse wijze combineert. Kinderen die antwoorden in het Nederlands en kinderen die dezelfde vraag beantwoorden in het Fries. Leerlingen die internetten met Friese emigranten.

Binnen tien jaar moet het zover zijn. Tegen die tijd kunnen ouders in elke gemeente bovendien kiezen voor een Friestalige peuterspeelzaal of crèche. En ook in de andere speelzalen en kinderdagverblijven beheersen de leidsters het Fries straks actief en passief, hoopt Jansen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden