Frieda Pittoors, Chris Nietvelt en Elsie de Brauw spelen Trojaanse Vrouwen

'Trojaanse Vrouwen' gaat 17 januari in première in de Stadsschouwburg Eindhoven. Tournee t/m 1 maart.

Frieda Pittoors, Chris Nietvelt en Elsie de Brauw spelen samen de titelrol in 'Trojaanse Vrouwen' van Euripides bij Het Zuidelijk Toneel. Geen van drieën gewone vrouwen in een, in dramatisch opzicht, ook al ongewone situatie. Een tragedie zonder dwingende handeling. Het stuk speelt zich als het ware af in doodtij. De Trojaanse oorlog is zojuist beëindigd. De stad is gevallen, geplunderd en verwoest. Alle mannen zijn gedood. De vrouwen likken hun wonden en wachten op verscheping naar Griekenland als slavin en/of bedgenote van de overwinnaars. Centraal personage is Hekabe (Pittoors), kersverse weduwe van koning Priamus. Van haar familie resten haar enkel nog dochter Kassandra (De Brauw), de aan Apollo gewijde priesteres en zieneres, en Andromache (Nietvelt), vrouw van haar zoon Hektor, met hun zoontje Astyanax, dat halverwege ook nog zal worden gedood. De spanning zit 'm in hoe de vrouwen zich in die traumatische toestand weren. Is oorlog voor vrouwen anders dan voor mannen? Drie vrouwen, drie moeders over hun rol en vrouwen in oorlogstijd.

Chris Nietvelt: “Alles waar ze naar toegeleefd hadden was weg. Er zat natuurlijk geen enkele normale Trojaanse vrouw meer bij na tien jaar afzien, lijden, alles verliezen wat je hebt. Met de nederlaag waren ze ook de hoop kwijt.” Elsie de Brauw: “Voor Kassandra verandert de hele wereld. Zij dacht haar hele leven Apollo als maagd te dienen en nu zal zij de wraak van alle vrouwen op zich nemen en laten neerkomen op het huis van Agamemnon, die haar als vrouw wenst te nemen. Zij móet het doen en weet als helderziende al wat er allemaal gaat gebeuren. De vrouwen zijn ook in zoverre niet gewoon: koningsdochters zijn slaven geworden, adeldom is tot slavernij vervallen.”

Frieda Pittoors: “Ik ben dan wel koningin, maar tegelijk ook koningin-af, al denk ik dat ik me nog wel verantwoordelijk voel voor de stad.”

Redelijkheid

Nietvelt: “Het is de kunst om boven het geweeklaag uit te stijgen, om de redelijkheid van elke vrouw juist staande te houden. Bij het beeld van Helena, om wie de Trojaanse oorlog tenslotte begonnen was, was aardig te merken dat vrouwen daar een ander idee over hadden dan mannen. Voor ons is ze mooi ondanks zichzelf, niet iemand die als een vamp rondloopt, die 'vampig' gedrag laat zien.”

De Brauw: “Ik kan me zelfs heel goed voorstellen, dat de Trojaanse oorlog om de verbroken relatie begonnen is en dat Menelaos en zij nog steeds van elkaar houden.”

Pittoors: “We zitten met veel vrouwen in deze productie en eigenlijk dachten we allemaal in dezelfde richting. Ik vind het spannend om Helena op een heel andere manier te zien. Dat vind ik ook van Kassandra, dat ze nu eens niet als een gek, als een waanzinnige wordt neergezet. Ze is echt een helderziende.”

De Brauw: “Vaak wordt zij zo wezenloos gespeeld. Hier is ze veel aardser. Ze doet uit wraak afstand van haar maagdelijkheid.”

Kassandra en Hekabe dragen opvallend stevig schoeisel, Andromache juist sierlijke pumps.

De Brauw: “Daar heb ik heel bewust voor gekozen. Kassandra gaat echt iets doen, gaat de strijd aan. Eerst droeg ik laarzen. Dat was een beetje te veel van het goede, te militair, maar hoge hakken kon ook niet: Kassandra is nooit met vrouwelijkheid bezig geweest.”

Pittoors: “Mijn schoenen zijn stevig, maar toch ook elegant. Ik ben aardser geworden, maar blijf wel koningin.”

Nietvelt: “Anders dan bij de andere twee moet mijn 'val' in het stuk nog komen. Daarom is mijn kleding nog ongeschonden, onaangetast. De houding van Andromache vertrekt vanuit woede, woede over de nederlaag, en die woede richt zich op Hekabe, die haar zegt zich te schikken naar de wensen van haar nieuwe meester, vooral ook om haar kind veilig te kunnen grootbrengen. Hekabe en Andromache vertegenwoordigen twee tegenovergestelde meningen, twee tegenovergestelde generaties, eigenlijk zoiets als Queen Elisabeth tegenover Lady Di.”

Pittoors: “'Dit was voor mij het allerellendigste jaar.' Aan die uitspraak moet ik ook vaak denken. Naast een lichte irritatie voel ik best een beetje liefde voor Andromache, toch zeg ik haar wel dat ze beter Hektor kan vergeten en haar nieuwe man volgen. Bij Hekabe gaat de emotie telkens over in ratio. Zij stapelt dat steeds op elkaar, de ratio op de emotie.”

Beeld

Nietvelt: “Als dan het kind gedood gaat worden, stort voor Andromache haar tot dusver intact gehouden beeld ineen. Als het aan u eigen raakt. . . Andromache is sterk, maar dan is ze niets meer.”

Pittoors: “Ook bij Hekabe knapt er iets, omdat dat hele kleine, laatste hoopje van haar, dat dat jongetje later Troje zou kunnen opbouwen, dan verloren gaat. Dat het een zoon is, is heel belangrijk. 'Mijn kinderen, mijn zonen' komt drie keer in mijn tekst voor.” Nietvelt: “Voor mij als Andromache telt het niet of het een jongen of een meisje is. Het is mijn kind. Ik heb Andromache eerder gespeeld bij Toneelgroep Amsterdam, maar nu is het echt anders, omdat ik nu zelf een kind heb. Dat heeft zo'n enorm stuk van uw hart gepakt.”

De Brauw: “Een kind is je meest kwetsbare punt. Dat hoeft niet aan voorwaarden te voldoen en is schuldeloos.”

Pittoors: “We hebben alledrie kinderen. Dat gevoel hoef je dus niet op te zoeken. Ik heb een zoon van drieëntwintig, maar die angst dat je je kind kunt verliezen heb ik nog elke dag. We hebben een documentaire bekeken over Srebrenica, waarin precies hetzelfde beeld van een vrouw met een kindje zat. Nu is dit stuk zo lang geleden geschreven en toch is het precies wat nog altijd gebeurt. Gezien de geschiedenis lijkt oorlog onvermijdelijk. Toch heb je als individu de taak daartegen te vechten.”

De Brauw: “Ik wil de gevolgen van oorlog inzichtelijk maken, laten zien dat oorlog een verwerpelijk iets is.”

Pittoors: “We laten alledrie andere facetten van verdriet zien.”

Nietvelt: “Andere facetten van schade die oorlog aanricht en ook een andere emotionaliteit dan bij mannen. Mannen moeten toch vechten. Vrouwen moeten thuis wachten met angst, hoop en liefde.”

Pittoors: “Uit die zogenaamde machteloosheid halen vrouwen de kracht er steeds weer bovenop te komen.”

De Brauw: “Je ziet op een gegeven moment wat nog belang heeft en wat niet. Zoals die maagdelijkheid van Kassandra, die is totaal onbelangrijk geworden.”

Pittoors: “Sterker dan vroeger heb ik op toneel het gevoel troost te kunnen brengen, troost aan het publiek om eigen ellende te relativeren, dat het altijd nog erger kan. Ik geloof dat theater daarvoor is gemaakt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden