FRAUDE

Voor je het weet, ben je gebrandmerkt. Een onderzoeker die in alle onschuld gegevens heeft gebruikt waar misschien iets mee mis is, loopt de kans dat in databanken bij zijn publikaties een een aantekening komt dat hij zelf een fraudeur is.

Met die waarschuwing komt een Amerikaanse kankeronderzoeker, Bernard Fisher van de universiteit van Pittsburg. Fisher ontdekte dat in diverse elektronische bestanden waarin artikelen op het gebied van geneeskunde en kanker zijn samengevat en op trefwoord toegankelijk gemaakt, bij zijn artikelen een waarschuwing was vermeld: “Wetenschappelijk wangedrag - protocollen worden opnieuw geanalyseerd.”

De betrokken databanken, Cancerlit van het Nationaal kankerinstituut van de VS en Medline van de Nationale medische bibliotheek, hadden de waarschuwing toegevoegd, zo zeggen ze in Science (3/3), omdat zijn artikelen onder andere gebaseerd waren op gegevens van de Canadese onderzoeker Roger Poisson. Vorig jaar bleek dat deze zijn gegevens vervalste, wat nogal opschudding verwekte omdat ze tot dan toe als zeer betrouwbaar en waardevol waren beschouwd.

Juist om die reden heeft het Office of research integrity (ORI), het onderzoeksbureau dat in de VS misstanden in medisch onderzoek onder de loep neemt, de databanken gevraagd om de waarschuwing op te nemen. De artikelen kunnen immers nooit meer worden verwijderd uit de oorspronkelijke tijdschriften en maken nu eenmaal deel uit van de wetenschapsgeschiedenis. Maar anderzijds moet ook voorkomen worden dat jaren later nog wetenschappers die het fraudenieuws gemist hebben van frauduleuze gegevens gebruik maken.

Smaad

Maar dan is het wel vreemd, zegt Fisher, dat sommige van de artikelen die Poisson zelf schreef op basis van zijn gegevens, niet van de waarschuwing zijn voorzien. Volgens hem is de waarschuwing dan ook niet zozeer tegen Poisson gericht, maar tegen hemzelf.

Fisher en zijn advocaat leggen vervolgens verband met een heel ander onderzoek dat wegens wetenschappelijk wangedrag tegen hemzelf werd ingesteld. Dat onderzoek was echter nog niet eens begonnen op het moment dat per databank al tegen Fisher werd gewaarschuwd. En daarmee is hij slachtoffer van het eerste geval van smaad per databank.

Het zou niet de eerste keer zijn dat een onderzoeksinstantie overijverig was in het jagen op geleerde schurken. Een voorganger van het ORI moest zijn activiteiten staken omdat de rechter oordeelde dat de rechten van verdachten niet voldoende gewaarborgd werden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden