Commentaar

Fraudeur Stapel heeft wel iets goed gedaan: de wetenschap is weer wakker geschud

Het eindrapport naar de fraude van hoogleraar Diederik Stapel, opgesteld door de commissies-Levelt, -Noort en -Drenth.Beeld anp

Zijn collega-wetenschappers mogen Diederik Stapel dankbaar zijn voor zijn wake-up call. Zelden werd zo duidelijk het falen aangetoond van de controlerende taak van de wetenschap.

Het gisteren verschenen eindrapport over de wetenschapszwendel van Stapel is glashelder. De hoogleraar belazerde de boel door onderzoeksgegevens te manipuleren of zelfs uit zijn duim te zuigen.

Het meest verontrustend is de gedetailleerde opsomming van zijn collega-wetenschappers die al die staaltjes van perfide wetenschap onder ogen kregen: de lees- en promotiecommissies, en de visitatiecommissies die een kwaliteitsstempel hebben gezet op de faculteiten waar Stapel werkte. Het duurde jaren voor de eerste aarzelende vingers werden opgestoken.

Het is onwaarschijnlijk dat alleen deze ene groep sociale wetenschappers een potje maakte van de intercollegiale toetsing, en dat het elders in het land en bij andere wetenschappelijke richtingen prima in orde is. Daarom is het belangrijk dat onderzoeker Levelt deze zaak zo grondig heeft uitgespit.

Daarbij is enige relativering op zijn plaats. Echte wetenschappelijke fraudeurs zoals Stapel zijn dun gezaaid. Juist de wetenschap heeft bovendien zijn zelfreinigend vermogen laten zien. Eén onderzoek is geen onderzoek: elke wetenschappelijke studie moet herhaalbaar zijn op andere plekken, en door andere onderzoekers. Sjoemelende onderzoekers blijven daardoor nooit eeuwig onopgemerkt.

Blijft staan dat Stapel jarenlang weg kwam met zijn ondeugdelijke wetenschappelijke publicaties. Desinteresse, slordigheid, werkdruk: de meelezende academici kunnen allerlei motieven hebben gehad. Feit blijft dat ze hun paraaf hebben gezet op de studies van Stapel zonder die nauwgezet te bestuderen.

Op de faculteiten waar Stapel werkte zal het niet anders zijn geweest dan elders. Overal in de wetenschap is er een grote druk om te publiceren, in de jacht op vaste aanstellingen en onderzoeksbudgetten. De verleiding ligt dan op de loer om hier en daar een bocht af te snijden, onderzoeksresultaten die niet in het plaatje passen weg te laten, en bij twijfel over een hoogleraar toch maar niet alarm te slaan.

Wetenschappelijke misstappen lijken te ondervangen met collega-wetenschappers die elkaars werk scherp in de gaten houden. Op papier is dat goed geregeld. In de praktijk nog niet, in elk geval niet in de kring rond Stapel. Met al zijn pulpstudies heeft Stapel dat dan toch maar mooi aangetoond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden