Fraude sociaal-psycholoog Stapel kan klap zijn voor vakgebied

Diederik Stapel Beeld Nederlandse Freelancers

De wetenschappelijke wereld wacht met spanning op de presentatie van het eindrapport over het fraudewerk van voormalig hoogleraar Diederik Stapel, vanmiddag. Wie moeten er vrezen voor het resultaat?

Stapel zelf
Die staat uiteraard centraal, maar over hem is al veel bekend sinds hij vorig jaar werd ontslagen als hoogleraar sociale psychologie in Tilburg, nadat hij opbiechtte onderzoeksgegevens te hebben bedacht. De drie commissies die zijn werk onderzochten in zijn periodes in Amsterdam, Groningen en Tilburg publiceerden al een overzicht: ze vonden 55 frauduleuze publicaties. Nieuw vanmiddag kan zijn in welke woorden zijn gedrag wordt veroordeeld. Justitie onderzoekt nog of hij moet worden vervolgd. Veel mensen vragen zich af: waarom deed hij het? Of het rapport daarop antwoord geeft, is nog niet duidelijk. Opdracht is immers om de omvang van de fraude in te schatten, niet het motief. Stapel heeft zelf vorig jaar gezegd ook nog in het duister te tasten over zijn drijfveer.

Zijn naaste collega's
De commissies moesten niet alleen onderzoeken wat Stapel heeft misdaan, maar ook kijken naar de wetenschapscultuur waarin zijn fraude zo lang onopgemerkt is gebleven. Op de publicatielijsten staan tientallen wetenschappers met wie Stapel samen publiceerde. In een tussenrapport zei Pim Levelt, die het onderzoek naar de fraude coördineert, dat het verzinnen van data alleen voor rekening van Stapel komt. Als dat nog steeds zo is, rijst wel de vraag: hadden zijn collega's moeten zien dat het gezamenlijke werk niet klopte? Wie van de auteurs in de lijst is wat dat betreft 'schoon' en wie niet?

Alle sociaal-psychologen
Ook al wisten co-auteurs niets van de fraude, en ook al werkten andere wetenschappers in het vakgebied van Stapel nauwelijks met hem samen, de klap voor het vakgebied als geheel kan aanzienlijk zijn. Wie is nog te vertrouwen? Affaires zoals die rond Stapel hebben bovendien tot een andere discussie in het vakgebied geleid. Critici zeggen: we moeten ophouden met steeds nieuwe leuke onderzoekjes uit te voeren, maar eerst eens gaan kijken of het bestaande onderzoek klopt. Oftewel: herhaling van de meeste nieuwe experimenten uitvoeren.

Universitaire bestuurders
Stapel kon zijn gang gaan op drie universiteiten, waar de controle blijkbaar niet op orde was. Omdat de meeste fraude plaatsvond in Tilburg, is vooral de vraag of die universiteit de zaakjes op orde had. De huidige rector-magnificus heeft al één consequentie getrokken: anders dan vorig jaar hoeven klokkeluiders niet meer naar hem te stappen - die drempel is te hoog - maar naar een speciaal aangestelde vertrouwenspersoon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden