Fraude met Europees geld niet bestraft

Aannemers ontspringen de dans Zaken zijn al na één jaar verjaard EU hervat subsidies

WARSCHAU - Poolse bouwbedrijven die gefraudeerd hebben met Europese subsidies, worden niet gestraft. Zelfs als de Poolse justitie aantoont dat deze aannemers ten onrechte voor honderden miljoenen euro's aan subsidies opstreken, hoeven ze nog geen zloty boete te betalen. Volgens de Poolse wet geldt voor prijsafspraken een verjaringstermijn van één jaar. Omdat de fraude een paar jaar geleden plaatsvond, is die termijn verstreken.

De regering maakt zich geen zorgen over deze praktijken. De Europese Commissie schortte in december alle betalingen voor Poolse wegenprojecten op, maar vorige week ging de geldkraan weer open. Alleen de vergoeding voor drie omstreden wegenprojecten ter waarde van 800 miljoen euro is nog bevroren.

Zelfs als blijkt dat bij deze drie projecten prijsafspraken werden gemaakt, hoeft Polen geen cent subsidie te verliezen. De fondsen kunnen dan voor andere projecten worden gebruikt. "De middelen worden helemaal benut", verzekerde het ministerie van regionale ontwikkeling.

Het onderzoek naar de Poolse bouwfraude duurt al ruim drie jaar, maar kwam pas vorig jaar in de openbaarheid. De geheime dienst luisterde in 2009 gesprekken tussen bouwers af. De heren bespraken welke prijzen ze gingen vragen voor de aanleg van snelwegen. Het Openbaar Ministerie startte in 2010 een onderzoek. Pas in december 2012 werd er een aanklacht opgesteld. Tien vertegenwoordigers van bouwbedrijven en een voormalige regiodirecteur van de wegendirectie worden beschuldigd van prijsafspraken en corruptie. Het gaat dan om strafzaken tegen personen. De bedrijven kunnen niet meer worden gestraft: de verjaringstermijn is overschreden.

De Poolse medediningsautoriteit had een anti-kartelprocedure tegen de bedrijven kunnen starten. Maar deze instelling, vergelijkbaar met de vroegere NMa in Nederland, werd niet geïnformeerd door de geheime dienst, het Openbaar Ministerie of het ministerie van regionale ontwikkeling.

Mogelijk liep de fraude in de miljarden euro's. Dat concludeert het weekblad Forbes, dat stenogrammen van de afgeluisterde gesprekken publiceerde. Toen de geheime dienst in 2009 begon met afluisteren, was de kartelvorming al over haar hoogtepunt heen.

Eind 2008 kreeg de Poolse wegendirectie een nieuwe directeur die meer bedrijven toeliet tot openbare aanbestedingen, waardoor de concurrentie toenam. De prijs die de wegendirectie betaalde voor een kilometer snelweg daalde van ruim 25 miljoen euro in 2008 tot nog geen 10 miljoen in 2010. In de jaren 2007-2009 werd 459 kilometer snelweg gebouwd voor circa 10 miljard euro.

Volgens de Europese Commissie was er geen sprake van onregelmatigheden. Het Poolse ministerie van regionale ontwikkeling informeerde de Commissie al in 2010 over het kartelonderzoek. In februari van dit jaar stuurde het ministerie auditrapporten van ongeveer honderd openbare aanbestedingen naar Brussel.

Inmiddels belooft Warschau de verjaringstermijn voor kartelvorming te verlengen tot vijf jaar. En daarmee verwordt een fraude-affaire van honderden miljoenen euro's tot een storm in een glas water.

Onderbroekencode
Toen de Poolse geheime dienst de wegenbouwers afluisterde, viel op dat ze codes gebruikten van eerdere kartels in West-Europa. Zo spraken de heren consequent over nummers van hotelkamers als ze bedragen wilden doorgeven. Bouwbons A: "Stuur me het nummer van je kamer, want ik geloof dat ik op een hogere verdieping zit." B: "Het kamernummer is 951." A weet dan dat zijn offerte niet onder de 951 miljoen zloty moest zitten.

Het laten zakken van de prijs werd beschreven met een onderbroekenmetafoor. Bouwbons A: "Ik heb toch gezegd dat ik mijn onderbroek niet laat zakken." B: "Het gaat mij er verdomme om dat je jouw onderbroek hoger optrekt."

Dat er bij de aanbestedingen grof werd verdiend, blijkt wel uit andere gesprekken. Zo belt een vader zijn dochter op die formeel eigenaresse is van zijn bouwfirma, om haar te vertellen dat "het contract van je leven" is binnengehaald. Dochter: "Nu kan ik eindelijk een appartement in Barcelona kopen." Vader: "En ik wilde je nog even zeggen dat ik die Porsche voor je wil kopen." En even later zegt de vader over het contract: "60 kilometer voor 1,7 miljard." Dochter: "Kost 60 kilometer zoveel? Dat is toch pure oplichterij."

70 miljard voor Polen
Voor ambtelijk Brussel komt het Poolse wegenbouwschandaal op een slecht moment. De nieuwe meerjarenbegroting is nog niet door het Europees Parlement goedgekeurd.

Polen is daarin opnieuw veruit de grootste ontvanger van subsidies. Ruim 70 miljard euro mag Warschau de komende zeven jaar gaan uitgeven. Daarvan gaat ongeveer 30 miljard naar de aanleg van infrastructuur in Polen.

Prijsopdrijving is geen Pools verschijnsel
Afspraken tussen concurrenten om de prijs bij openbare aanbestedingen op te drijven ('bid rigging') komen overal in Europa voor.

Nederland had bijvoorbeeld begin jaren 2000 zijn bouwfraude, waarin bouwers elkaar 'pepernoten' gunden. Enkele andere voorbeelden:

In 2008 bleek de Britse belastingbetaler ongeveer 300 miljoen pond teveel te hebben betaald voor de bouw van openbare gebouwen. 112 bedrijven waren betrokken bij de zwendel.

In 2002 werd in Duitsland een kartel van cementproducenten ontdekt. Een jaar later kregen twaalf bedrijven een totale boete van 703 miljoen euro opgelegd.

In 2006 beboette de Europese Commissie veertien Europese asfaltproducenten met een totaalbedrag van 267 miljoen euro wegens prijsafspraken.

In 2005 bestrafte de Hongaarse mededingingsautoriteit een kartel van acht wegenbouwers die 33 keer prijsafspraken maakten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden