Fransen mogen orgaandonatie alleen nog schriftelijk weigeren

Nederland heeft een 'nee, tenzij'-systeem: mensen zijn geen orgaandonor, tenzij ze zich actief aanmelden.Beeld anp

De Franse overheid wil dat meer Fransen na hun dood hun organen beschikbaar stellen. Daarom geldt er sinds 1 januari een aangepaste wet die het voor familieleden van overledenen moeilijker maakt om orgaandonatie tegen te houden. Critici vrezen dat de bereidheid om donor te worden erdoor zal afnemen.

Frankrijk heeft sinds 1976 een 'ja, tenzij'-systeem, waar ook Nederland naar op weg is. Dit betekent dat volwassenen na hun dood in principe donor zijn, tenzij ze bezwaar aantekenen. Maar het werkt niet. Tot dusver konden mensen zich alleen per brief inschrijven als weigeraar, en weinig mensen namen die moeite. Er lopen dus veel meer weigeraars rond dan er geregistreerd staan. Daardoor blijft het nodig om de familie te raadplegen - die geeft in de praktijk meestal de doorslag.

Dat wil de overheid nu veranderen, ten eerste met een toegankelijker Weigerregister. Fransen kunnen er over een paar weken ook online terecht.

Ten tweede komt er een beperking voor familieleden. Tot voor kort konden zij gewoon tegen de arts zéggen dat ze niet instemden met orgaandonatie van een naaste. Voortaan kan dat alleen nog schriftelijk. Nabestaanden moeten dan na de dood van hun geliefde een formulier invullen waarop ze aangeven dat de overledene niet wilde donoren. Ze moeten ook opschrijven waarom niet, met een handtekening erbij.

Beter nadenken

Via deze administratieve barrière hoopt de regering te bereiken dat familieleden beter nadenken en vaker 'ja' besluiten. In de praktijk zeggen nabestaanden in één op de drie gevallen 'nee'. Daarmee volgen ze meer hun eigen gevoel van het moment dan de wens van de overledene. Want bij slechts 67 procent van de potentiële donoren wordt een orgaan uitgenomen, terwijl uit onderzoek blijkt dat 80 procent van de Fransen vóór donatie is. Daar lijkt nog een wereld te winnen.

Maar betrokken organisaties, zoals de Franse Orde van Artsen en de Vereniging voor Orgaan- en Weefseldonatie (France Adot), vrezen dat de wetswijziging een tegenovergesteld effect zal hebben. "De schriftelijke handeling op zo'n moeilijk moment maakt het voor een familie traumatischer om donatie af te wijzen", zegt Pierre Noir, vicevoorzitter van France Adot. Dat schaadt het vertrouwen in orgaandonatie, vreest hij, met meer weigeraars tot gevolg.

Groot tekort

Frankrijk kampt met een groot tekort aan donororganen. In 2015 gaven slechts 1824 mensen na hun dood organen weg, terwijl er 21.000 patiënten op een wachtlijst stonden. Voor 553 wachtenden kwam de hulp te laat; zij overleden.

Sinds de Franse discussie over het creëren van extra donoren in 2015 losbarstte, is het aantal bezwaarden verdubbeld. In het Weigerregister staan nu 150.000 mensen ingeschreven. Toch is dat nog altijd maar een fractie van het werkelijke aantal bezwaarden. Er zal een flinke campagne nodig zijn om de Fransen massaal kleur te laten bekennen.

En wat als weigeraars zelfs na een campagne niet de moeite nemen om zich als weigeraar in te schrijven? Worden hun organen dan automatisch weggehaald? Gaat de overheid hun lichaam 'nationaliseren', zoals critici roepen?

Die angst is overdreven, meent Noir. Want ook los van het register houden mensen mogelijkheden om hun bezwaren kenbaar te maken. Bijvoorbeeld via een codicil dat ze bij zich dragen, of zelfs door alleen maar mondeling iets aan familie te melden. "Artsen zijn geen agenten", zegt Noir. "Dit soort kwesties kun je nooit 100 procent administratief regelen. Dus als de familie echt niet wil dat de organen worden uitgenomen, dan zal dat ook in de toekomst niet gebeuren."

Nederland

Nederland heeft een 'nee, tenzij'-systeem: mensen zijn geen orgaandonor, tenzij ze zich actief aanmelden. Maar een nipte meerderheid in de Tweede Kamer wil dit kantelen: een 'ja, tenzij'-systeem, naar Frans voorbeeld, zou meer donoren opleveren. Je legt het dan vast als je géén donor wilt zijn. Wie niet reageert, valt in de categorie 'geen bezwaar' en is formeel donor. Nabestaanden kunnen een arts wel vragen om van donatie af te zien. De Eerste Kamer is kritisch over het wetsvoorstel en laat de Raad van State daarom extra onderzoeken of het botst met de Grondwet, het recht op zelfbeschikking en de integriteit van het lichaam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden