Fransen in de ban van hun dakje

Het accent circonflexe Beeld Trouw
Het accent circonflexeBeeld Trouw

In de haast eeuwigdurende Franse taalstrijd zijn de Fransen deze keer in de ban van het accent circonflexe. Na de zomer worden in de schoolboeken zo'n 2400 Franse woorden versimpeld en een groot deel van die woorden wordt zonder het kenmerkende dakje aangeleerd. Is dit het einde van het accent?

Kick Hommes

Het taalbommetje dat de Franse televisiezender TF1 woensdag dropte, miste zijn uitwerking niet. Ronkend werd aangekondigd aan dat 26 jaar oude spellingsregels, die onder druk van taalpuristen nooit officieel werden ingesteld, na de zomer verplicht worden op Franse scholen. Door die regels zou er in de Franse taal geen plek meer zijn voor het 'onnodige' dakje in woorden als maîtresse of paraître (verschijnen).

Het bericht leidde tot de nodige ophef. Tegenstanders verenigden zich op social media onder de noemer 'je suis accent circonflexe' en oude argumenten werden afgestoft. "Het accent circonflexe is een te belangrijk onderdeel van onze geschiedenis", vertelde een leraar op TF1.

Gisteren ontstond verwarring. Navraag bij het Franse ministerie van onderwijs leverde op dat er 'geen enkele taalwijziging was aangekondigd'. Het bericht van TF1 klopte niet. Kwestie opgelost? Toch niet.

Op scholen nieuwe regels
Zowel TF1 als de taalpuristen 'vergaten' namelijk dat de nieuwe spellingsregels, hoewel niet verplicht, al vanaf 2008 worden aangeraden door het Franse ministerie. Dit leidde ertoe dat in voorgaande jaren sommige uitgevers van schoolboeken wel, en anderen niet met de nieuwe spellingsregels aan de slag gingen. Dit jaar worden voor het eerst door alle uitgevers de aangeraden regels toegepast.

Na de zomer zullen daarom álle Franse leerlingen verbindingsstreepjes, zoals bijvoorbeeld in het woord porte-monnaie (portemonnee), niet meer tegenkomen in hun lesboeken. Ook wordt de combinatie 'ph' in woorden als nenuphar (waterlelie) vervangen door een 'f': nenufar. Sommige woorden met een 'oi'-combinatie verliezen bovendien hun 'i'. Dus geen oignon (ui) meer, maar ognon.

En hoe zit het met het accent circonflexe? Dat blijft 'gewoon' bestaan, maar wordt facultatief op verschillende letters. Zo is het dakje op de 'i' en de 'u' voortaan niet per se meer nodig. Op de 'a' en 'o' én op letters in woorden waar het accent een verschil in betekenis uitdrukken (Mûr is rijp, Mur is muur), moet het dakje wel worden gebruikt.

Discussie
Tegenstanders vrezen dat het accent circonflexe langzaam gaat uitsterven, nu er een generatie opgroeit die het accent niet meer als noodzakelijk gaat zien. Maar de discussie is, zoals gebruikelijk in Frankrijk, nog lang niet gesloten. Het Franse bedrijfsleven heeft bijvoorbeeld al gezegd dat bij sollicitatiebrieven niet aan het accent circonflexe mag worden getornd.

De Académie française, de instelling die de Franse taal 'bewaakt', liet in een reactie weten dat het schrijven zonder accent niet verplicht is. Zij die 'ouderwets' schrijven, worden dan ook niet gecorrigeerd.

Wat dat betreft wordt het dus eigenlijk alleen voor de Franse leraar moeilijker, nu twee versies van een woord goed gerekend moeten worden.

Nieuw toetsenbord
Twee weken geleden bleek dat ook het Franse toetsenbord op een grondige herziening kan rekenen. In Frankrijk wordt gebruikgemaakt van een Azerty-bord, waarmee zeker in vergelijking met het in Nederland gebruikte Querty-bord eenvoudiger accenten op letters zijn toe te voegen. (Een é staat op de plek waar op het Nederlandse toetsenbord de 2 staat. Voor het getal is nu de shift-toets nodig.)

Althans, dat was altijd het argument waarmee Frankrijk zijn andere keuze verdedigde. Tegenwoordig zijn Fransen vooral geïrriteerd dat bijvoorbeeld de @ alleen via een ingewikkelde toetsencombinatie te vinden is. Helemaal vervelend is dat bij hoofdletters er geen accent kan worden toegevoegd. Dat moet veranderen, zo vindt het Franse ministerie van cultuur. Een wetsvoorstel is in de maak om vanaf volgend jaar in elke overheidsinstelling een nieuw toetsenbord worden gebruikt. Deze zomer is daarvoor een eerste deadline.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden