Franse miljoenen op wereldreis

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Nu het bankgeheim zelfs in Zwitserland kraakt, zoeken miljonairs naar andere manieren om hun geld slim weg te zetten. Een Franse industrieel koos voor een methode die via Amsterdam liep, blijkt uit onderzoek van Trouw en het FD.

Waar kun je nog heen met je geld als rijke Fransman die het liefst uit het zicht van de fiscus blijft? Jarenlang was die vraag niet zo moeilijk te beantwoorden. Pal naast Frankrijk ligt immers Zwitserland, dat sinds jaar en dag maar al te graag geld van de rijken der aarde opnam, en de herkomst ervan verzweeg voor de autoriteiten van het land van herkomst.

De rol die Zwitserland al decennia speelt staat echter onder druk. Vooral de Verenigde Staten pakken het land steeds harder aan, vanwege de wijze waarop het geld van vermogende Amerikanen verborgen houdt. Zwitserse bankiers zijn in de VS opgepakt voor betrokkenheid bij belastingontduiking. Banken hebben hoge boetes gekregen. Het bankgeheim kraakt. Ook vanuit Europese landen neemt de druk toe om informatie over zwartspaarders vrij te geven.

23 miljoen euro
Dat ontgaat ook Gérard Autajon niet, zo blijkt uit de mailwisselingen tussen zijn adviseurs en het Panamese bedrijf Mossack Fonseca . Autajon is directeur en eigenaar van Autajon Group, een bedrijf dat werd opgericht door zijn ouders en verpakkingen en labels produceert. Autajon is, volgens de Franse versie van de Quote 500, goed voor zo'n 130 miljoen euro. Een flink deel daarvan - 25 miljoen Zwitserse franc, zo'n 23 miljoen euro tegen de huidige wisselkoers - staat op een bankrekening in Zwitserland, zo blijkt uit correspondentie die Trouw en Het Financieele Dagblad in handen hebben. Daar staat het op naam van een stichting in Liechtenstein.

Maar die constructie wankelt. Het bankgeheim in Liechtenstein werd gekraakt doordat een bankmedewerker een cd met gevoelige informatie doorspeelde aan de Duitse fiscus. En Autajon vreest dat Zwitserland zal buigen voor de druk, schrijft een vertegenwoordiger van hem in een mail: 'Hij denkt dat dit land zijn onafhankelijkheid van Europa zal verliezen.' Hij zou dan een forse achterstallige belasting en een bijbehorende boete moeten betalen. Maar er zijn slechtere scenario's denkbaar: arrestatie, publieke vernedering, misschien zelfs gevangenisstraf.

Hongkong
Eind 2013 richt Autajon zich voor een oplossing tot de Luxemburgse vermogensbeheerder Midas Gestion, die zijn geld voor hem beheert. Die neemt op zijn beurt contact op met het Panamese juridisch advieskantoor Mossack Fonseca. Dat moet met een oplossing komen waardoor Autajon wel kan beschikken over zijn geld, maar zonder dat het aan hem gelinkt kan worden. Midas Gestion heeft zelf al een idee, blijkt uit e-mails tussen de twee partijen: is Hongkong geen goede plek?

Mossack Fonseca, een bedrijf dat zich specialiseert in het overal ter wereld opzetten en beheren van vennootschappen, gaat aan de slag. Het pakt twee bedrijven 'van de plank' - bedrijven die waren opgericht om te kunnen verkopen aan geïnteresseerde klanten. Het gaat om Noble Shining Limited en Forever Unity Limited. Mossack Fonseca regelt alles: registratie, administratie, bestuurders en zelfs 'aandeelhouders' voor deze bedrijven.

Die aandeelhouders zijn niet de uiteindelijke belanghebbenden, maar zijn bedoeld om Autajon buiten beeld te houden. Het gaat om mensen die bij Mossack Fonseca in dienst zijn, en op papier van honderden of duizenden van dit soort bedrijven aandeelhouder zijn. Zij zetten de handtekeningen als het bedrijf iets wil, zoals het openen van een bankrekening. Zodoende moet Autajon weer bij zijn geld kunnen, terwijl hij voor de buitenwereld anoniem blijft.

Communicatiestoornies
Dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan. Ten eerste doordat de afdelingen van Mossack Fonseca in Panama en Hongkong langs elkaar heen praten. De Panamese medewerkers denken aan een half woord genoeg te hebben. Maar de collega's in Hongkong hebben een eindeloze rij vragen - dit tot grote ergernis van Autajon. Hij wil zijn vermogen zo snel mogelijk weg hebben uit Zwitserland.

Uiteindelijk duurt het twee maanden voordat de Chinezen een rekening weten te openen bij de plaatselijke HSBC-bank. Maar niet voordat Autajon een ondertekende brief heeft gestuurd waarin hij alles uit de doeken doet voor de bank. Hij is immers degene van wie het geld is, en hij heeft stromannen aan het roer gezet van de twee bedrijven die zich nu melden bij HSBC. Zijn verklaring is genoeg voor de bank. De rekeningen worden geopend, en prompt wordt er 25 miljoen Zwitserse frank op gestort vanuit Zwitserland.

Nu Autajon eindelijk zijn geld heeft weggehaald uit Zwitserland, gaat hij terug naar Midas Gestion, de Luxemburgse vermogensbeheerder, die zijn geld voor hem beheert. Die adviseert de Fransman te investeren in twee beleggingsfondsen, die het zelf heeft opgezet. Daar begint de volgende horde voor de miljonair. Want HSBC in Hongkong vraagt zich af wat die Fransman eigenlijk bij hem doet, terwijl hij zijn geld wil investeren in Luxemburgse beleggingsfondsen.

Dat had toch ook vanuit Europa gekund? De bank vindt de route zo verdacht dat hij weigert mee te werken. Autajon heeft zijn geld dus wel kunnen storten, maar kan het niet beleggen in de Luxemburgse fondsen zoals hij graag wil.

Nieuwe route
Het duurt vervolgens maanden voordat Mossack Fonseca een nieuwe route voor het geld vindt om Autajon uit zicht van de Franse fiscus te houden, en het geld toch in Luxemburg te beleggen. Eerst probeert het bedrijf tevergeefs een route via Dubai op te zetten. Maar uiteindelijk is het een Nederlands bedrijf dat de oplossing biedt. Het kleine trustkantoor Infintax - dat sinds enige jaren voor Mossack Fonseca de vaste partner in Nederland is - kan het geld wel via Nederlandse banken laten lopen.

Waarlangs loopt die route precies? Eerst gaat het geld van Hongkong naar de Bahama's, naar een rekening van Mossack Fonseca. Dat maakt het weer over naar een rekening van ING in Amsterdam, op naam van Black Water Company bv. Dat bedrijfje is in handen van Infintax.

Black Water sluit een onderhandse overeenkomst met Autajon. De bv zal aandelen in twee Luxemburgse beleggingsfondsen kopen van het geld dat vanaf de Bahama's wordt overgemaakt. Daarnaast zegt Black Water via een aparte overeenkomst toe de aandelen te zullen overschrijven naar een van de bedrijven in Hongkong die Mossack Fonseca voor dit doel 'op de plank' had liggen, en die eerder nog waardeloos leken.

Dat gaat vrij makkelijk, zo blijkt uit de correspondentie tussen Mossack Fonseca en Infintax. Vooral directeur Van Beest ziet geen enkel bezwaar in de constructie. Sterker nog, hij werkt mee aan de transactie zonder precies te weten wie de uiteindelijke belanghebbende is. Op het aanvraagformulier voor de aankoop van de aandelen in Luxemburg ziet Van Beest de naam Gérard Autajon staan.

"Ik moet vermeld worden als belanghebbende, en niet mr. Gérard Autajon", mailt hij op 18 november 2014 letterlijk aan twee medewerkers van Mossack Fonseca in Panama. "Is hij trouwens de echte belanghebbende?" voegt hij daar nog aan toe.

Op 24 november 2014 schrijft Mossack Fonseca vanaf de Bahama's 21,68 miljoen euro - het equivalent van de grofweg 25 miljoen Zwitserse frank die eerder naar Hongkong werd overgemaakt - over op de ING-rekening van Black Water Company. En op 4 december koopt Van Beest de aandelen in Luxemburg, zoals afgesproken en vastgelegd met de uiteindelijke belanghebbende, de Franse miljonair Autajon. Voor Infintax en Mossack Fonseca blijft er 80.000 euro achter op de ING-rekening, tussen hen te verdelen voor de geleverde diensten.

Ontkenning
Infintax ontkent deze structuur te hebben geadviseerd. Van Beest stelt dat hij zich niet als uiteindelijke belanghebbende heeft uitgegeven. Infintax stelt bovendien dat het zich niet aanbiedt als zogeheten nominee belanghebbenden namens cliënten, maar licht deze claim niet nader toe. Infintax laat verder nog weten dat 'de participaties [in de Luxemburgse beleggingsfondsen, red] in samenwerking met de bank na enige tijd zijn overgedragen aan het investeringsvehikel van de uiteindelijke belanghebbende'.

Het is niet duidelijk of ING de transactie van bijna 22 miljoen euro heeft gesignaleerd als ongebruikelijk, en hiervan melding heeft gemaakt. Volgens de wet zijn financiële instellingen verplicht transacties te melden die op wat voor manier dan ook vreemd aandoen.

ING wil niet ingaan op vragen over de transactie. De bank beroept zich op zijn geheimhoudingsplicht ten opzichte van zijn klanten. ING laat wel weten het transactieverkeer te monitoren. 'Dit betekent niet dat iedere transactie wordt onderzocht. Indien er transacties voorkomen waarbij het vermoeden rijst dat deze een ongebruikelijk karakter hebben worden deze onderworpen aan een onderzoek.'

Reactie DNB
Toezichthouder DNB is gevraagd te reageren op een geanonimiseerde versie van bovenstaand verhaal. "Dit hoeft niet per se een transactie te zijn die gemeld moet worden", zegt DNB. "Het zou een 'alert' kunnen geven bij de betrokken financiële instellingen die onderzocht kan worden. Of er gemeld moet worden hangt af van de klant en of deze transactie voor deze klant ongebruikelijk is."

De Fransman Autajon laat via een advocaat aan de Franse krant Le Monde weten dat hij 'spijt heeft van deze investering'. Hij zou verkeerd geadviseerd zijn, en heeft vervolgens de Franse fiscus benaderd om openheid van zaken te geven. Vanaf begin 2015 zou de Franse belastingdienst van alles op de hoogte zijn en is Autajon bezig de problemen met de dienst op te lossen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden